RSS

Orwell forever! Wanneer is satire satirisch?

01 feb

 

 

‘Of je een tekst of voorstelling als satire ervaart, hangt sterk af van de tijd-context,’ meent Avram, ‘je kunt een klassieke satirische tekst lezen als satire, omdat je weet dat je wordt geacht het als satire te beschouwen. De werkelijkheid is anders. Maar is wat zich nu rond Brexit afspeelt, of door Donald Trump verhapstukt wordt, of wat de Nederlandse politieke pipo’s doen met hun inhuren van marketingbureaus om stemmen te trekken, is dat nog satire? Voel je dat nog als satire, of accepteer je het, al dan niet schouderophalend, als bizarre realiteit? Een goede satire tilt zijn inhoud boven de maatschappelijke werkelijkheid uit, thematiseert het belachelijke aspect van hetgeen wordt verbeeld door overdrijving en door het zwaar aan te zetten, maar als de werkelijkheid met de satire samenvalt, dan houdt het op.

Ik bedoel: genept worden we hoe dan ook toch. Ik stap vanochtend in de geprivatiseerde trein en ik realiseer me dat dat niet kan, want je kunt een monopolist niet privatiseren. Ik kan alleen met die trein over dat traject reizen. Oké, de jojo’s en pipo’s bedachten er andere etiketten voor, zoals: op-afstand-geplaatst en de laatste truc is de NS het etiket ZBO = zelfstandig bestuursorgaan opplakken, dus privatiseren krijgt een andere betekenis. Natuurlijk, dat is de truc en daarom voelt het des te schrijnender als openlijk bedrog. De pipo’s verwringen en ontzetten de taal. Ik vind het altijd vernederend, maar ik moet toch met die trein. Ik kan die trein niet boycotten.’

‘Jij moet met de trein en de top-managers willen een marktconforme beloning,’ zegt Satish, ‘dus moet het publiek de illusie van keuze worden aangesmeerd. De treinboeren doen dat onder andere door “keuze-dagen” te introduceren terwijl je doodsimpel van A naar B wilt, op iedere dag dat het voor jou relevant is, tegen de reële vervoerprijs. Niks daarvan, je moet kiezen, want keuze is vrijheid en vrijheid is democratie enzovoorts met de bekende riedel.’

‘Ze, die treinboeren dus, komen nu ook met spannende verhalen over de gevaren en risico’s – voor jou als reiziger of voor het publiek – van het reizen per trein. Reizen per trein is een spannend event waar je iedere keer je nek voor moet uitsteken. Er vallen doden bij. Nog even en de treinrovers doen weer hun intrede. Om het nog echter te maken. En dan overal die treiterige “MIJN – huppeldepup” tekst,’ merkt Zohra op: ‘Mijn NS, Mijn Belastingdienst, Mijn woningbouwcorporatie, Mijn X- of Y-Bank, Mijn mijn neus ja.’

‘ Met de mix van snelheid, punctualiteit, stiptheid, mobiliteit en veiligheid, kun je voor de OV-biotoop leuke narratieven in elkaar steken. Bedenk bijvoorbeeld de vraagstelling: wilt u dat de trein of bus én stipt rijdt, èn veilig is èn op veel plaatsen kan komen? Dan hangt daar een prijskaartje aan. Een recent voorbeeld van zo’n marketing “narratief” staat in de Trouw. Over de spoorwegen en infrastructuur. Ja, want je hebt ook nog spoorwegen-reizigers, om de nep echter te doen lijken. Ze “concurreren” met zichzelf. Dat doet mijn neus ook, als ‘ie loopt.’

‘Ho, ho. Openbaar vervoer mag alleen duurder worden wanneer daar aantoonbare kwaliteitsverhoging tegenover staat, dus bijvoorbeeld meer treinen en bussen en een fijnmaziger spoor- en busdiensten netwerk. Het is niet zo dat we nog meer van die kulstories moeten krijgen vanuit het frame dat het OV beter is, omdát het duurder wordt gemaakt. Dat is de foute causaliteit. Het OV wordt enkel duurder omdat het meer diensten aan de burger, aan ons, het algemeen nut, levert. Bij solide mangement is de prijs-kwaliteitverhouding optimaal en maximaal in het voordeel van de burger, want ten dienste van het algemeen belang.’

‘Natuurlijk, dat spreekt normaal gesproken vanzelf, maar hier wordt neoliberale prulpraat gedebiteerd, want wat we nu zien is dat de managers van het spoor hun submiddelmatigheid afkopen door de reiziger geld terug te betalen als zij – de managers dus – de kwaliteit van de dienstverlening niet op peil kunnen houden en waarborgen. De burger betaalt in feite voor de incompetentie van het (politiek benoemde) management, want die restitutiegelden halen de NS-managers linksom of rechtsom bij de burger-reiziger terug. De narratieven die we krijgen opgedist, disculperen, ver-ont-schulden, de managers, want het ligt aan de software, of aan de blaadjes op de rails en wat je maar nog meer kunt verzinnen. Het ligt nooit aan de incompetentie van het management, dat die sofware heeft gekocht. Ben je gek zeg.’

‘Soms betaalt “de NS” ook geld als PR-stunt, zoals in verband met met de jodentransporten. Het is eigenlijk zum heulen.’

Satish grijnst: ‘Dát systeem werkt in ieder geval perfect: cronyism tot in de haarvaten van onze Verlichte, Democratische en Beschaafde maatschappij. Mijn Regering, mijn buikpijn, ja. Hoe die NS-smiechten de reiziger middels marketing trucs, bijvoorbeeld door onzichtbare abonnementen die je niet wilt, niet gebruikt maar wel betaalt, geld uit de zak kloppen. Inderdaad, lees vooral dat recente stuk over en van spoorwegman Pier Eringa . Dat heeft als steekwoorden “mobiliteit” en “veiligheid” maar vooral: “adviseursrol,”  want adviseurs zijn automatisch experts, anders zouden ze immers geen adviseurs zijn? Denk maar aan je Belastingadviseur, of de makelaar die je “adviseert” over je te kopen huis. Dure expertise hoor!  Adviseurs worden dus duur ingehuurd en daar gaat het uiteindelijk om. Eringa is PvdA-franchise-houder, dus misschien heeft het marketingbureau N=5, van de meneer Oosterhout, de PvdA een kwantumkorting gegeven om alle bobo-franchisehouders van een pakkende tekst te voorzien: Zekerheid (Asscher leurt ermee) en Mobiliteit – én Veiligheid, natuurlijk, voor Eringa. Dat zijn begrippen met verwante emotionele inhoud. Iets in die trant kan ik me als verkooppraatje voorstellen.’

‘Precies, want Ajax kan niet winnen van Barcelona, maar Barcelona kan wel verliezen van Ajax.’

 

 

Avram: ‘Weet je dat mijn pupillen bij het bekijken van een paar afleveringen van Yes Minister (als serie van 1980 – 1988 op tv) die ik had uitgezocht, nauwelijks wisten of het nu wel of niet satire was. Ze anticipeerden op het feit dat ik had verteld satire te behandelen, maar ze twijfelden toch, want de werkelijkheid waarmee zij te maken hebben, is vaak veel ruwer dan wat ze in de serie te zien kregen. Dat geldt ook voor films die zij bekijken. House of Cards, vonden ze minder onwaarschijnlijk, want openlijk cynisch en dus regelrechte humor. Vreemd, dat moet ik toch nader onderzoeken.’

‘En SEX,’ zegt Satish, ‘vunzige sex vooral. In House of Cards komt sex-in-overspel voor, in Yes PM niet. Neoliberale sex. Dat scheelt enorm hoor.’

‘Neoliberale sex?’

‘Jazeker. Van die voor-wat-hoort-wat-en-boter-bij-vis-sex. Dit overspel wordt zelfs door mevrouw Urquhart aangemoedigd. Met die journaliste Mattie Storin (storin, klein verhaal? in store), weetjeniet? Die kiepert die enge Chief Whip Francis Urquhart na de sex over het balkon. Zo gaat dat. Gebruikssex. Honderd procent neoliberaal.’

‘Jakkes, dat klinkt helemaal niet lekker. Een cheap wip (géén “h” s.v.p.) met de dood in de pot. Hoe affreus.’

‘Er zitten zo’n twee decennia tussen Yes Minster en nu,  merkt Zorah op, ‘ de meesten van jouw studenten waren er toen nog niet en nu zien ze iemand als Trump bijna dagelijks een persiflage van satire maken. Geen wonder dat ze moeite hebben met het verschil. Ironie, zoals in Yes, Prime Minister, is veel minder ruw dan satire. Satire vind ik helaas steeds cynischer worden. Deze studenten hebben net weer een lerarenstaking meegemaakt en het geneuzel daaromheen. Voor onze ouders is dat satire – leraren die staken!? – voor de jongelui nu, is het dagelijkse realiteit.’

‘Onze waardering verschuift. Satire in de tachtiger jaren is waarschijnlijk slappe slapstick nu, flauwe pseudo-humor. Hoewel niet op elke gebied, moet je lezen: langere werktijden (onder andere door verhogen van de pensioenleeftijd) en kariger pensioenen (vanwege een rekenmethode, vanwege “verdampen” van pensioengelden …. ), zou Orwell nu schrijven,’ zegt Satish, ‘geen verschil. Het Project Europa-plus-massamigratie is het laatste bedrog op grote schaal – the Big Con – dat we voor de kiezen krijgen en dat is nog in volle gang. Al zitten er zeventig jaar, zeven decennia, tussen! 1984 wordt bijna vanzelf voortdurend geupdate. De spin doctors van nu hebben directe lijnen met de kaasstolp en met hun politieke klanten en een kantoor in het Kamergebouw. Ze heten officieel Rijks-Voorlichtingsambtenaren.

Zet de afleveringen maar op de site.’

 

 

George Orwell (1983): 1984  /  Amsterdam / ISBN: 90 295 3276 9  (vertaald uit het Engels)

Tony Judt (2011): Het land is moe  / Amsterdam / ISBN: 978 90 254 3659 9

Edmund Burke (2005): Reflections on the Revolution in France  / Stilwell, KS, 66085 / ISBN:  1 4209 2497 4

 

 

Yes, Prime Minister > Why there are No Genuine Local Democracies in the West  /  rubatirabbit     Published on Apr 11, 2015

Yes, Prime Minister > How the Media and Literati Class Determines the Politics of a Nation /  rubatirabbit    Published on Oct 15, 2016

Humphery is advising Sir Desmond about the possibilities of making the Minister make the decision that they want him to make.
BBC Studios   Published on Aug 15, 2011

Sir Humphrey Appleby: The Consummate Civil Servant /  rubatirabbit    Published on Feb 3, 2017 / From Yes Minister S03E06: “The Whisky Priest”

The State of Education | Yes, Prime Minister | BBC     BBC Studios      Published on Apr 29, 2010 /  The PM wants to make some important changes to the education system.

Yes Minister – The Moral Dimension   /  50Centdu69120    Published on Aug 3, 2016

 

 

President Donald Trump Calls Intel Chiefs Public Testimony ‘Fake News’ | Deadline | MSNBC  –   Published on Jan 31, 2019

Former Chief of Staff at the CIA Jeremy Bash, former Chief of Staff to VPs Biden and Gore Ron Klain, and MSNBC contributor Karine-Jean Pierre on Trump calling his intelligence chiefs’ comments ‘fake news’ despite the entire testimony given in a public setting

 

Trump Says He Summoned Intel Chiefs After Hearing They Contradicted Him | The Last Word | MSNBC –  Published on Jan 31, 2019

Donald Trump told the New York Times that, after hearing that his top intelligence leaders contradicted him in congressional testimony, he summoned them to the Oval Office where he claimed they said they were mischaracterized. Lawrence separates fact from fiction with Rep. Eric Swalwell and Jason Johnson.

 

 

 

 

 

 

 

 

Tags: , , , , , , , , , ,

Comments are closed.