RSS

Tag Archives: Caroline de Gruyter NRC

Pueri pueri pueri puerilia tractant, en was Guy Fawkes wel een guy ?

 

‘Goed: pueri pueri …. kinderen zijn kinderen en gedragen zich kinderlijk, houden zich met kinderachtige zaken bezig. Daar komt de theorie van Thomä, ultrakort door de bocht en liberaal geparafraseerd, op neer. Waarom tekent Hajo de Reijger, de centrale figuur in zijn illustratie bij het interview van Caroline de Gruyter met de Duitse filosoof Dieter Thomä, met een Guy Fawkes masker?’ vraagt Satish. ‘Betekent het volgens Thomä en volgens Hajo-Thomä dat de identiteit, gender, van de figuur niet belangrijk is, gaat het om het protest? Maar how about Macron? Die noemt Thomä ook. Ik vind de combinatie van teksten en tekening veel intrigerender dan de theorie van Dieter Thomä afzonderlijk, op zich, bezien. Die vier typologieën volgens Thomä, zijn voor mij vooral interessant, omdat Thomä alleen de man (puer) behandelt. Hij zegt niets over de vrouw (puella). Bijvoorbeeld: Aung San Suu Kyi, Angela Merkel, Marine le Pen, Hillary Clinton, Indira Ghandi, Margaret Thatcher, Kim Jung-un (net als Donald Trump een “puer obsitatissimus“) en zo voorts.’

True,’ zegt Zorah, ‘alleen levende witte mannen, Thomä noemt als voorbeelden witte machtige mannen. Maar de tekening is geënt op het schilderij van Delacroix en daar figureert Marianne centraal. Dus het Franse en vrouwelijk element zit er in Hajo’s tekening wel in. Ik denk dat Thomä mannen gebruikt vanwege de herkenbaarheid voor zijn imaginaire publiek. Ik denk heel eerlijk gezegd ook dat Hajo de theorie van Thomä beter vat en weergeeft dan de filosoof zelf dat doet. Caroline de Gruyter maakt er ook een nuttige job van wat structureren betreft, want ik heb meneer Thomä op Youtube bekeken en beluisterd en ik vond zijn betoog knap ingewikkeld hoor. Wel mooi Duits bij tijd en wijle.’

‘Thomä komt er allengs beter in,’ denkt Faisal, ‘en gaat zijn theorie duidelijker verwoorden. Dat zal het vooral zijn. Overigens is er nog een betekenislaag in de gebruikte tekening van Hajo, namelijk de juli-revolutie in Frankrijk van 1830. Daarover gaat het schilderij van Delacroix. Let op dat er in de titels staat: guidant, gidsend en niet dirigeant, leidend. Dat masker is multi-functioneel omdat het bijvoorbeeld ook associaties met Marine le Pen, via Jeanne d’Arc, lijkt te omzeilen maar daardoor juist de aandacht op le Pen vestigt.’

‘Dit schilderij van Delacroix uit 1830, roept door zijn compositie – en thematiek – bij mij associaties op met het doek van Théodore Géricault uit 1818,’ zegt Zorah, ‘alsof Géricault reeds voorzag en voorvoelde waar het met Frankrijk heen zou gaan, hetgeen niet onwaarschijnlijk is, want hij leefde tenslotte in die zelfde tijd. Kunstenaars hebben nu eenmaal zeer gevoelige antennes voor maatschappelijke ontwikkelingen. Denk maar aan de roman Onderwerping/Soumission van Houellebecq en Remains of the Day van Ishiguro. Zinderend actueel!’

‘Prachtig!,’ roept Faisal, ‘herinner je je hoe het icoon van Géricault terugkomt in Asterix en Obelix? De Franse geschiedenis is een bonte bedoening met vele dramatische, theatrale, hoogtepunten en leent zich uitermate goed voor stripvertellingen. Manu Macron als stripfiguur? Dat zou de zaken meteen een stuk inzichtelijker maken.’

‘Over Macron houdt Thomä er ideeën op na die ik niet deel,’ zegt Satish, ‘maar goed, het is zijn theorie. Dat masker van Hajo komt mij goed uit. Macron moet zijn ware gezicht aan mij nog tonen. Het gaat voorlopig om het business model van Rothschild (Macron en compagnie) versus of met dat van Goldman Sachs (Draghi en kornuitjes), tegen ons, het klootjesvolk. De “bankiers” (wie zijn dat toch? welke namen en gezichten horen daarbij?) zullen zichzelf echt niet te kort doen en zich in ieder geval drie keer indekken tegen mogelijke tegenslagen.’

‘Ik leg een volgens mij belangrijker verband via vrouwen,‘ zegt Faisal, ‘en wel via onderzoekster Hilde Reidling in het stuk van Lidwien Dobber in de Trouw van 29 november jongstleden. Mevrouw Reidling breekt daar namelijk een lans voor het betrekken van politiek-ongeïnteresseerden bij het politieke bedrijf. Reidling:  <  “Beschouw de mensen die allang kiesrecht hebben, maar die zich niet gehoord voelen en dus nooit meer naar de stembus komen, als nieuwe kiezers.” Steek meer moeite in ze, zoek uit wie ze zijn en wat ze willen, bepleit ze. Probeer hen meer te betrekken en zet mensen op de kandidatenlijst met wie ze zich kunnen identificeren. > Hier draait het natuurlijk om.
Ik ben het met Satish eens dat de theorie van Thomä, zoals ik die uit artikelen over die ideeën tot mij heb genomen, vooral interessant kan zijn door hetgeen hij ongezegd laat. Hij laat het publiek helemaal buiten beschouwing en concentreert zich op alfa-mannetjes. Thomas Carlyle’s theorie van de Great Man. Maar dat was me dunkt de eerste helft van de negentiende eeuw.’

Also very true,’ zegt Zorah, ‘Hilde Reidling oppert een heel zinnig idee en frame, dat contrasteert met het conventionele idee van de mannelijke politicoloog, die staat gedwongen opkomst bij verkiezingen voor. Maar met gedwongen opkomst overtuig je ongeïnteresseerde wantrouwigen volgens mij niet. Integendeel! Je wakkert er het wantrouwen, de weerzin en afkeer voor politici en politiek juist mee aan! Immers: ik geloof niet meer in het huidige stelsel van representatieve democratie zoals dat intussen is verworden, maar ik word door de shareholders (niet stakeholders, maar shareholders!) gedwongen om hen te legitimeren middels stemmen. Ja hoor, het is goed met jullie. Doei!’

Satish: ‘Het blijft draaien om de hete brij van het referendum, nietwaar. Het referendum wordt door en politieke shareholders en de media compleet, systematisch en bewust genegeerd of de prut in gepraat. Dat verhoogt mijn sympathieke belangstelling voor het referendum slechts.’

‘En het doet mijn afkeer voor de politici en hun handwerk alleen maar toenemen,’ zegt Zorah. ‘Mannelijke én vrouwelijke beroepspolitici.’

‘Voorlopig genoeg brainwork,’ roept Faisal, ‘wie gaat er mee boerenkool halen bij de boer hier achter? Daar is de vorst (of de vorstin, wat u wilt) nu goed overheen gegaan.’

‘YAMMIE! Wij willen er ongeschoren spek bij! Met van die zwarte borstelharen.’

http://www.zeit.de/2016/43/puer-robustus-dieter-thomae

Dieter Thomä: “Puer robustus”Geschichte der Quertreiber  /  Von Michael Opitz

https://de.wikipedia.org/wiki/Kippfigur

http://www.acesweekly.co.uk/about

 

 

 

Tags: , , , , , , , , , , ,

Is Donald Trump de (onbewuste) kampioen van een niet-liberale democratie?

‘Amerika kun je na de verkiezing van Trump, een land op weg naar een niet-liberale democratie noemen,’ stelt Semanur vast, ‘omdat meer Amerikanen voor de Democraten (Hillary Clinton) gestemd hebben dan voor Trump. Door de Amerikaanse Grondwet en het kiesstelsel is echter de dictatuur van de meerderheid voorkomen en werd de met minder stemmen gekozen Trump president. Er is voldaan aan een wezenlijk kenmerk van de niet-liberale democratie: de meerderheid legt de minderheid niet zijn wil op. ’

*  Vrolijkheid *

Willemijn vindt dat hoewel badinerend door Semanur gebracht toch een provocerende presentatie: ‘Bekeken vanuit het frame dat we afgelopen dagen meestal hanteerden, heb je echter niet helemaal ongelijk. Waar ik moeite mee heb is dat scheiden van liberaal en democratie. Die samenstelling liberale-democratie is er zo ingestampt dat ik een redenatie als van Josiah Ober, Timothy Garton Ash (voortaan Gash) en Pankaj Mishra mentaal maar schoorvoetend kan bijbenen.’

‘Jij bent niet de enige hoor,’  zegt Zorah met een brede glimlach, ‘het politiek-bestuurlijke establishment negéért dat denkframe straal. Helaas, want de ontwikkeling naar vormen van niet-liberale-democratie zullen ondanks het politieke establishment blijven opkomen. In feite bestaat er midden in Europa al zo’n modaliteit van niet-liberale democratie, namelijk: Zwitserland. En wel door zijn referendum als politiek-bestuurlijk instrument dat iedere Zwitser dwingt tot participatoir (deelnemend) burgerschap. Meedoen, nog een centraal kenmerk van echte democratie: iedere zelfbewuste burger doet mee aan het politieke proces. Door referenda op z’n Zwitsers dwing je dat af.  Voor de Zwitser is politieke participatie inmiddels vanzelfsprekend. Vier keer per jaar moet hij over belangrijke vraagstukken zijn mening en oordeel geven. In Nederland maakt men moedwillig een karikatuur van het referendum.’

‘Gut ja!’ roept Willemijn, ‘de Zwitsers stemden per referendum het basisinkomen af, maar ze stemden net zo goed het hermetisch sluiten van de grenzen af, om maar te zwijgen van het uitzetten van niet-Zwitsers, immigranten dus. Toch bizar dat het politieke establishment hier, en natuurlijk de  met dat establishment symbiotische media, daar geen aandacht aan schenken! Ze blijven doorhameren op de “open grenzen,” de “mensenrechten” en “de Verlichting” zelfs wanneer straks het licht al lang uit is, vrees ik.’

* Hilariteit *

‘Indien Wilders het effectief framet, kan hij ver boven de huidige politieke paljassen op de Nederlandse kiezersmarkt uitstijgen,’ meent Semanur. ‘Wilders heeft al een reputatie, een platform en een aanhang – ik stem op 15 maart ook op de PVV, maar ben geen aanhanger van déze Wilders  – maar wat ook hij mist, is gesofistikeerde intellectuele spirit. Wilders zou om te beginnen op de bandwagon bij Trump en Putin kunnen springen, zoals Theresa May van Groot Brittannië doet.’

‘Wilders wil wel, maar Trump wil niet van Wilders weten,’ zegt Zorah grinnikend, ‘Trump heeft Wilders geloof ik een audiënte geweigerd. Net als bij Marine le Pen. Ik vermoed dat Trump donders goed doorheeft dat zowel Wilders als le Pen eerder een liability (een risico) zijn dan een asset (een aanwinst). Angela Merkel is voor Trump wél de moeite waard, want Duitsland leidt als economische grootmacht de roedel die tesamen het zogeheten “ project Europa” op de been houden.’

‘Nederlands politici zitten vastgebakken aan Duitsland,’ herinnert Willemijn, ‘én griezelig genoeg ook aan Israël, tenminste sommige Nederlandse politici zijn dat. Wilders heeft in ieder geval het referendum als politiek instrument laten analyseren en het staat op de PPV-site. Ook heeft Wilders een poging gedaan om te onderzoeken of uittreden uit de euro voor Nederland haalbaar was. Dat vind ik van intenties in een positieve richting getuigen, in tegenstelling tot de schijnheilige slogans van de andere Haagse pipo’s. Dus daarom stem ik op de PVV. Ik zie geen andere keus, behalve weer niet gaan stemmen. Maar dan zou ik de politieke paljassen opnieuw in de kaart spelen en daar heb ik inmiddels schoon genoeg van.’

‘Voor de duidelijkheid,’ zegt Zorah, ‘pakken we de omschrijving van niet-liberale democratie van Josiah Ober er bij. Ober zegt: “ ….  the modern tendency to conflate democracy with liberalism has made it harder to implement a successful democratic but non-liberal regime. Such a regime falls short of what liberal democrats hope for: it might not support human rights, might impose religious conformity, might distribute material goods less than justly. But a non-liberal democratic regime can be stable and need not devolve into majoritarian tyranny. It should provide political equality along with basic political freedoms for citizens. When the alternatives are repressive autocracy or anarchy, democracy – as collective self-government – is a worthy goal.”

Een zuivere liberaal zou deze vorm van democratie onbevredigend vinden, want er is  geen onvoorwaardelijke steun voor mensenrechten, geen absolute godsdienstvrijheid en een niet altijd rechtvaardige verdeling van de gezamenlijk koek, het materiële snoepgoed …’

Willemijn onderbreekt: ‘Dat laatste gebeurt nu ook al: het establishment graait de vetse brokken binnen. Onze zogenaamde volksvertegenwoordigers voorop! Met name de bankiers boeren beestachtig goed vanwege de inmiddels routinematige “reddingen” van hun banken met ons belastinggeld! Wedden dat er afgelopen week in Davos (dat ligt natuurlijk niet toevallig in Zwitserland) weer menige deal is gesloten tussen diverse politici en bobo’s van het bedrijfsleven (wat dat ook moge zijn) voor een vette baan na het politieke leven?’

‘Daarom leven wij ook niet in een liberale democratie, maar op zijn best in een nep-neoliberale democratie,’ zegt Zorah grinnikend. ‘Meneer Poroshenko van de Oekraïne kon in Davos nota bene volop propaganda maken voor zijn corrupte regime met een beroep op de democratie.  Willen we méér corrupt Europa?  Welja!?  We willen méér corrupt Europa, natuurlijk. Dat is goed voor de economie!’  Ze fluistert: ‘Maar is het ook  goed voor de Verlichting? Straks slaan de stoppen door.’

*  Vrolijkheid  *

‘Trump is geeen voorstander van absolute godsdienstvrijheid,’ zegt Semanur, ‘in ieder geval niet met moslims. Op dat punt is Trump zeker geen liberaal. Bij zijn inauguratiecircus waren zowat alle godsdiensten vertegenwoordigd, maar geen islamitische. Dat is natuurlijk tegen het zere been van de Verlichting, neem ik aan. Maar kunnen we ons de pseudo-liberale democratie veroorloven waarin we nu leven? Hoe lang nog?’

‘Trump demonstreert dat hij de Verlichting een lachertje vindt,’ zegt Zorah, ‘daarom dat hij alle Obama-ambassadeurs uit Europa heeft weggestuurd, die moeten hun ambassades ontruimen.  Alleen de beroepsdilomaten mogen blijven zitten, de politiek-benoemden moeten het veld ruimen, dat vertelt Caroline de Gruyter. Die hebben hun ambassadeursposten gekocht van Obama en de Democraten.’

Trump geeft daarmee tegelijk de meeste Europese landen een veeg uit de pan,’ meent Semanur, ‘want het is volgens Trump helemaal niet erg dat die landen even geen Amerikaanse ambassadeur hebben. Zo belangrijk vindt the Donald al die verlichte mensenrechtelijke-vingertjes-heffers nu ook  weer niet.’

‘Trump sluit zich aan bij Putin in het op hun nummer zetten van “het moreel-ethische superieure Europa”, ‘ stelt Zorah vast, ‘daarom moeten die Democratisch ambassadeurs weg. Die waren ook voor de Verlichting en de mensenrechten.’

‘Trump kent zijn Machiavelli,’ zegt Willemijn, ’nu is hij, Trump, de baas en dus sloopt hij meteen de standbeeelden van zijn voorganger Obama. Hij gaat Obama’s belangrijkste monument, Obamacare, ontmantelen, waardoor vele van zijn kiezers straks opnieuw onverzekerd tegen ziektekosten zijn. Hoe ironisch nietwaar?’

‘Nou het wordt nog pikanter,’ meent Semanur, ‘want je zou kunnen stellen dat Trump de Russen steunt tegen de Duitsers die de financiers van Europa zijn. Trump heeft gesneeerd dat de EU slechts als instrument voor Duitsland dienst doet. Net als in WO II steunt Amerika de Rus ook nu tegen de Hunnen. Dat verzwakt Duitsland, terwijl het Rusland aan Amerika verplicht.’

Willemijn: ‘Volgens Trump gebruikt Duitsland de EU en de NAVO om Europa te koloniseren. Dat zint the Donald allerminst, want Amerika moet de eerste zijn en geen concurrentie van Europa hoeven te duchten. De NAVO, waaraan Amerika het meeste bijdraagt,  is er niet om Duits-Europese belangen te behartigen. Vandaar dat hij en de NAVO en Duitsland als aftands en achterhaalt afdoet. Tegelijk zoekt Trump toenadering tot Rusland, waar hij in Putin een politiek-ideologische geestverwant ziet. Bovendien is Rusland volgens Trump economisch zwak en heeft Amerika dus niets van Putin te vrezen.’

‘Putin ideologisch verwant aan Trump, dat is een interessant gezichtspunt,’ zegt Zorah, ‘beiden staan een vorm van niet-liberale democratie voor, die aanvaardbaar blijft omdat het nog net geen dictatuur is.’

Willemijn: ‘Ik denk dat Trump vooral respect heeft voor Putin vanwege de wijze waarop die Rusland regeert, als een grote onderneming een complexe business. Misschien zoals de tsaar ooit Rusland regeerde. Op die manier wil Trump Amerika besturen, als een verlengstuk van het Trump-imperium. Het Amerikaanse geld en materiaal dat nu nog naar de NAVO gaat, moet worden gebruikt ten bate van Amerika en niet voor de Europese free riders. Als Trump zich met Rusland aanvriendt en daartoe meteen de NAVO afknijpt, slaat hij twee vliegen in een klap.’

‘Ik citeer Gash over vormen van autoritaire, niet-liberale, hybride (quasi?) democratieën in Hongarije, China en Rusland’ zegt Semanur en ze leest voor: “A young liberal hero of 1989, Viktor Orbán, is now a nationalist populist leading Hungary toward authoritarianism and explicitly praising the “illiberal” example of Xi Jinping’s China and Vladimir Putin’s Russia. Border controls have been reimposed between Schengen countries (“temporarily,” of course), in response to the flood of refugees from Syria, Iraq, and Afghanistan—areas where our so-called European foreign policy has proved little more than waffle.”
Dat laatste is niet bijster vleiend voor ons politiek-bestuurlijke establisment.’

‘O ja,’ zegt Willemijn terwijl ze op het beeldscherm wijst, ‘dit is zo’n ijzersterk Trump-citaat dat Gash aanhaalt: “The only important thing is the unification of the people,” said the Donald, “because the other people don’t mean anything.” Eigen volk eerst. Dat schijn je tegenwoordig te moeten roepen als rabiaat progressieve patriot.’

‘Meteen achter deze passage heeft Gash het over 48% van de Britse stemmers die op 23 juni 2016 tegen de Brexit stemde,’ zegt Semanur, ‘dat waren er maar drie procent of zoiets minder dan de vóór-Brexitstemmers, dus ook hier kun je niet spreken van een meerderheid die vóór stemde en daarmee de minderheid – 3% minder is haast geen minderheid te noemen – zijn wil oplegde. Hier werkt dus de democratie en is ook hier geen sprake van dictatuur van de meerderheid. Zie Ober in Aeon.’

Zorah: ‘Gash zou volgens menig lid van het Nederlandse politieke establishment met de daaraan gelieerde mainstream media, Wilders op het oog gehad kunnen hebben toen hij schreef:  “Yet I think we do need a term to describe what happens when a government that emerges from a free and fair election is demolishing the foundations of a liberal democracy but has not yet erected an outright dictatorship—and may not even necessarily intend to. Words like “neoliberalism,” “globalization,” and “populism” are themselves imperfect shorthand for phenomena with significant national, regional, and cultural variations. “Hybrid regime” feels too unspecific, so unless and until someone comes up with a better term, I shall continue to use “illiberal democracy.”
Dus: een niet-liberale democratie, illiberal democracy. We zullen er aan moeten wennen, denk ik. Hoe sneller we ons met deze vorm van democratie los van (pseudo-)liberalisme vertrouwd maken, hoe beter.’

Semanur: ‘Timothy Gash trekt volgens mij politiek liberalisme en economisch liberalisme uit elkaar. Of hij daardoor het neo-liberalisme isoleert is me onduidelijk. Het is hoe dan ook een hele kluif om te analyseren en toch zal het moeten, net wat Ober zegt.’

‘Indien de PVV straks de grootste wordt en Wilders zou premier worden, dan zouden we misschien een vorm van niet-liberale democratie in Nederland te zien kunnen krijgen,’ oppert Willemijn.

Semanur betwijfelt dat: ‘Nederland is geen Amerika en de premier hier is niet te vergelijken met de Amerikaanse president. Bovendien, zelfs met de PVV als grootste partij en de VVD als goede tweede, blijf je die al keffende en kwijlende kuitenbijtertjes houden, die andere politieke pipo’s die ook een stuk van onze koek willen. Ik denk dat we in Nederland voorlopig nog zullen doormodderen met deze clubjes in een soort van oligarchie. Maar Als Trump er met zijn vorm van niet-liberale democratie iets herkenbaars en niet al te afstotelijks van maakt, dan zou dat Wilders’ positie wellicht kunnen verstevigen.’

‘Intussen zien we hoe Amerika met Engeland zich aanvrienden met Putins Rusland, terwijl Xi Jinping ook dichterbij schuift,’ zegt Willemijn, ‘zodoende komt Duitsland met zijn satellieten, waaronder Nederland, vanzelf snel geïsoleerd te staan. Tegelijkertijd laten zij en wij steeds meer nieuwkomers binnen, want wij zijn immers van “de Verlichting”, zodat we straks met al die nieuwkomers op ons tandvlees horrelen en die nieuwkomers ons zullen verwijten dat wij hebben verzaakt waardoor zij hier opnieuw in een aftandse negorij zitten.’

* Vrolijkheid *

‘Wat de geopolitiek ook voor keer en wending mag nemen,’ zegt Semanur, ‘wij hebben in Nederland voorlopig te maken een onvervalste neoliberale vrijemarkt maatschappij en dat merken we aan onze woningnood, onze stijgende huizenprijzen en de kunstmatig schaars gehouden primaire publieke voorzieningen. Dus laten we straks maar op Wilders stemmen, dan gaan we tenminste uit vrije keus de bietenbrug op.’

 

 

 

Josiah Ober: ‘Lessons of Demopolis . Wisdom from classical Greece: democracy and liberalism are both better off if we understand the difference between them.’    AEON  /  04 February, 2016
https://aeon.co/essays/the-marriage-of-democracy-and-liberalism-is-not-inevitable

Timothy Garton Ash: ‘Is Europe Disintegrating?’ New York Review of Books /  19 januari 2017 /https://www.nybooks.com/articles/2017/01/19/is-europe-disintegrating

Pankaj Mishra: ‘Bland Fanatics’ – London Review of Books  http://www.lrb.co.uk/v37/n23/pankaj-mishra/bland-fanatics

Marwan Bishara: ‘Five thoughts to sober up the morning after Trump’  /  al Jazeera  2017 01 20

http://www.bild.de/politik/inland/dr-frank-walter-steinmeier/die-alte-weltordnung-ist-vorueber-49896494.bild.html

http://www.bild.de/politik/aktuelles/politik-inland/steinmeier-welt-des-20–jahrhunderts-endgueltig-49900916.bild.html

Antonio Gramsci (2003): Selections from the Prison Notebooks /  London: Lawrence & Wishart / ISBN: 0 85315 280 2

Adam Smith (1982) : The Theory of Moral Sentiments,  VI.ii.I.16 /  Indianapolis: Liberty Fund /  ISBN: 0-86597-012-2

 

 

 
 

Tags: , , , , , , , , , , , ,

Herhaalt de geschiedenis zich in het Zwitserse Davos, vanwege ‘slabberdesloerie’ politici ?

 

tbc-fun_dalian

‘Kun je de populatie die sinds 1971 ieder jaar naar Davos komt in het kader van het WEF, vergelijken met de patiëntenpopulatie in sanatorium De Berghof uit de roman De toverberg van Thomas Mann? Allemaal “teringlijders” zoals bij Mann, of “teringleiders” in deze tijd?’ Siebe poneert deze halfvraag met aplomb.

Semanur: ‘De roman gaat over zieke mensen in een zieke maatschappij en het is goed om het bespreken expliciet te houden, teneinde bij de les te blijven. soms kan dat cru zijn, ja. Ik vond het poneren door Johan en Mathilde [twee mentors] van de vergelijking tussen het sanatorium Berghof in Davos en de WEF in Davos op deze wijze flaberghasting, moet ik zeggen. De treffendste overeenkomst is de tweedeling in de wereld waarin Mann leefde en deze roman schreef 1912 – 1924 (ik plaats het even heel globaal op een tijdschaal) en nu. De populatie van de Berghof was vermogend, hoefde niet (meer) te werken en het personeel van het sanatorium hoorde tot het kluitjesvolk dat inkomen uit arbeid moest verwerven. Net als de mensen in de laagvlakte. Het zelfde geldt voor de WEFdeelnemers. Dat zijn de vermogenden der aarde, inclusief de vertegenwoordigers van de vermogenden, die zogenaamd het gewone volk vertegenwoordigen. Die komen een keer per jaar in Davos bij elkaar om er te netwerken en te slempen, grotendeels op kosten van het kluitjesvolk.’

Sieb: ‘De bevolking van het sanatorium de Berghof uit De toverberg van Thomas Mann, bestaat uit leden van de parasitaire klasse. Hoofdpersoon Hans Castorp is afgestudeerd ingenieur maar trekt zich zeven jaar terug in een sanatorium om niet te hoeven werken. Als Nederlander vind ik het personage Mynheer Pieter Peeperkorn geestig door zijn dubieusheid. Mann voert Peeperkorn pas in het laatste hoofdstuk op. Peeperkorn is een koloniale uitbuiter die zijn fortuin en vermogen vermoedelijk gemaakt heeft over de ruggen van de inheemsen in de Verre Oost, te weten Nederlandsch-Indië. Hij houdt niet van liflafjes die hij als ‘slabberdesloerie’ (vertaling Pé Hawinkels) afdoet, erledigt.’

‘Mann heeft Mynheer Peeperkorn als nep-mandarijn neergezet,’ zegt Semanur, ‘met zijn te lange nagels – mandarijnen hoefden niet met de handen te werken – en zijn ridicule vlasbaardje. Peeperkorn is een proleet, want volgens Mann waren de Chinezen vroeger het enige volk dat “Zivilisation” had. Mann refereert aan de strijdvraag die destijds woedde rond het onderscheid Kultur – Zivilisation. Peeperkorn kun je met de beste wil ter wereld niet verdenken van Zivilisation. Nederlanders komen er dus bekaaid af. Is dat nu niet net zo? Wij zijn immers de EU-poedels die gehoorzaam door Amerikaanse en Duitse hoepels springen.’

‘Pieter Peeperkorn is voor mij een vermogende charlatan, die met geld alles denkt te kunnen kopen,’ zegt Willemijn, ‘kijk om je heen voor hedendaagse voorbeelden. De schaal van de vermogens waarover nu wordt beschikt (denk aan Thomas Piketty!) vergeleken met de vermogens van de renteniers uit de Toverberg, is onvergelijkbaar. Daardoor zijn de rampen die de tegenwoordige mega-miljardairs met hun vele geld aanrichten ook vele malen groter. Real time zien we Donald Trump op het wereldtoneel opereren. Is die niet enigszins te vergelijken met Peter Peeperkorn, als een specimen van de soort?”

Semanur: Het draait in het sanatorium van Thomas Mann om ziekelijke leden van de parasitaire klassen die door Abbé (priester) Joseph Sieyès in zijn pamflet uit 1789 worden aangeduid als de eerste en tweede stand (geestelijkheid en adel), terwijl het kluitjesvolk de Derde Stand (tiers état) vormde. De inmates van de Berghof bedrijven al die dingen die bij de nietsdoende klasse (leisure class) van Thorstein B. Veblen (1899) horen. De huidige populaties van de congressen van het WEF behoren goeddeels tot diezelfde maatschappelijke establishments.

Unheimisch, weird, uncanny, vind ik de cycli van crises waarvan Mann min of meer de eerste – voor ons in het beperkte Westen, de eerste cyclus – beschrijft. De Eerste wereldoorlog houdt grote schoonmaak, de Tweede een nog grondiger en wij staan wellicht voor een Derde Wereldoorlog die weleens de laatste zou kunnen zijn, mocht hij uitbreken.
Min of meer parallel met de oorlogscycli lopen de financiële crises. Ook die worden steeds heftiger en verwoestender. Logisch, want de sommen gelds waarmee gespeeld wordt, zijn intussen zo onbevattelijk groot van omvang dat je ze als getallen niet eens meer kunt uitspreken, en als onze wereld tot een dorp transformeert dan raken rampen alle dorpelingen.

Waar mensen als bijvoorbeeld Joseph Stiglitz tegen waarschuwen is om niet in de fuik van zo’n voorzienbare crisis te zwemmen. Wat de EU-politici op mesoschaal doen en de Nederlandse Haagse plucheklevertjes op micro-schaal, is: procyclische politiek implementeren. Je ziet dat de huidige coalitie van VVD en PvdA gewoon wil verdergaan met slopen en ontmantelen van onze maatschappelijke solidariteit.Terwijl rondom steeds meer stemmen opgaan die waarschuwen tegen deze procyclische neoliberale politiek. De tijd in de Toverberg is cyclisch. Ik hoor de echo van Die Ewige Wiederkunft des Gleichen van Nietzsche. Natuurlijk, want Mann kende Nietzsches werk uit zijn hoofd en achterstevoren binnenstebuiten. Dát fatalistische cyclische ook in onze tijd herkennen, vind ik griezelig, unheimisch. Wat dat betreft vind ik Thomas Mann een visionair.’

Sieb verzucht: Ik zou zo graag Mann’s ‘Die Betrachtungen eines Unpolitischen’ al grondig gelezen en verwerkt willen hebben, zoals de meesten van onze mentors. Die refereren er tijdens onze leesgroep over De toverberg vanzelfsprekend aan, terwijl ik niet eens weet waarover ze het hebben, totdat ze het expliciet maken. Ons moderne onderwijs hè.?’

‘Je zou het unheimisch kunnen noemen,’ zegt Willemijn, ‘dat de Zwitser Klaus Schwab Davos koos als plaats voor de jaarlijkse bijeenkomsten van het WEF. Nu is Schwab een Zwitser en zakenman (dat zijn bijna alle Zwitsers) en de happening zal hem en zijn vrienden ongetwijfeld geen windeieren leggen. Maar toch. Zou het niemand ooit eerder zijn opgevallen? Sanatorium De Berghof en het Congres-paleis waar de WEF wordt gehouden? Vertegenwoordigers van een ziek systeem komen in Davos bijeen.’

‘Het komt allemaal heel toevallig op bijna hetzelfde moment tegelijk bij elkaar,’ zegt Sieb met een grote grijns, ‘en dan heb je Johan, Mathilde en de andere mentors, die allemaal iconoclastisch lezen –  de heilige huisjes van de standaardinterpretaties omver gooien – en interpreteren, Voilà.’

‘Je bedoelt Brexit,’ zegt Semanur ‘en Joseph Stiglitz die in Nederland zijn nieuwste boek presenteert en ernstig waarschuwt voor het uiteenvallen van de EU. Er staat een goed artikel van een gesprek met Stiglitz en Ewald Engelen in De Groene van deze week. Stiglitz zet zijn argumenten op een rij.’

‘Plus Theresa May van de Engelse Conservatieven, ‘zegt Sieb, ‘die op haar eerste partijcongres een week geleden zich die waarschuwende woorden van alle kanten plus de Brexitstemmen van haar eigen onderdanen, schijnt te hebben aangetrokken. Ik heb de radiopodcasts op de site van Reuters beluisterd en de tekst van haar lezing op de site van The Telegraph gelezen. Ik moet zeggen dat ik het een inspirerend begin van mevrouw May vind. Of ze allemaal doet wat ze zegt te willen doen is natuurlijk de vraag, maar in ieder geval praat ze over zaken die we ons kunnen voorstellen.’

‘Dat is andere koek dan het zoeken naar de “zwijgende meerderheid” waar VVD’er Rutte zich mee onledig wil gaan houden,’ zegt Willemijn, ‘in tandem met Wilders en zijn PPV. Het god cop, bad cop scenario. Of de duvel ermee speelt: PvdA’er Lodewijk Asscher presenteert zijn verkooppraatje onder het etiket van streven naar “beschaafd nationalisme.” Je houdt het niet voor mogelijk, maar het is tig keer niks en niemendal.’

 *  Vrolijkheid *

Semanur: ‘Asscher plooit zich met zijn slogan van “beschaafd nationalisme” wel heel precies en letterlijk naar het verhaal van Caroline de Gruyter die haar column de kop geeft: Links in Europa wordt nu óók nationalistisch. Dat kan ook niet anders, want in Nederland heeft de zogenaamde sociaaldemocratische PvdA zich door collaboratie met de VVD compleet ongeloofwaardig gemaakt als behartiger van de belangen van de gewone man – dat wil zeggen: degenen die hun inkomen uit arbeid moeten verwerven en niet op vermogen kunnen teren – dus moet de PvdA wel met de neoliberalen blijven heulen, terwijl de club tegelijkertijd zijn stuitende collaboratie moet bemantelen. Daarom kan May in Engeland Jeremy Cobyn een veeg uit de pan geven. Nota bene: een leider van de conservatieven die een labourman de oren wast, omdat hij niet genoeg tegengas aan het neoliberalisme heeft gegeven! Dat kan in Nederland toch niet? Zie jij VVD’er Rutte, Samsom de oren wassen omdat Samsom te gedwee met de VVD meeliep? Zie jij de PvdA zichzelf om de oren slaan?! Iedereen in die kongsi heeft tonnen neoliberale boter op het hoofd.’

‘En wat leent zich beter tot het bedekken van je beschamende collaboratie dan inspelen op de onderbuik, maar dan onder het etiket “beschaafd nationalisme,” zegt Willemijn grinnikend. “Als het niet in het echt gebeurde, zou ik het te kinderlijk, te simplistisch vinden als strategie om zetels te scoren.De echte problemen, daar lopen ze met een wijde boog omheen.’

‘Rutte doet krek hetzelfde,’ zegt Sieb, ‘met zijn preemptive warning aan onze allochtone landgenoten, dat ze kunnen vertrekken als ze zich niet conformeren aan onze waarden en normen – whatever those may be. Het gaat om helemaal niets! Na de verkiezingen hoor je Rutte hier natuurlijk niet meer over. De man weet zelf niet eens wat waarden en normen zijn. Pleurt toch op zeg!’

‘Toch blijf ik het raar vinden,’ zegt Semanur, ‘dat er geen politieke club blijkt te zijn die erin slaagt “om zich de problemen van grote groepen gemarginaliseerde, angstige burgers aan te trekken” ik citeer De Gruyter letterlijk, als zij Eribon bespreekt. Toch niet al die beroepspolitici gelóven in het vrijemarktfundamentalisme? Dat gaat er bij mij niet in. Volgens mij is het puur opportunisme en gebruik maken van je politieke positie om je eigen geldje veilig te stellen.’

Sieb: ‘Eribon/De Gruyter hebben het in mijn perceptie over de Derde Stand, van wie geen politieke club zich iets aantrekt. Ze worden politiek uitgebuit door de beroepspolitici, die hen alleen stroop om de mond smeren als er moet worden gestemd en de carrière-politici hun dosis legitimatie komen tanken. Fortuyn noemde dat heel treffend “de verweesde burgers” die vogelvrij zijn en om wie niemand zich bekommert. De vlottende en losgeslagen burger-kiezer.’

‘Politiek opportunisme voor eigen gewin. Dat zeker óók,’ zegt Willemijn, ‘maar Eribon legt tevens uit – in de Franse of Duitse bespreking – dat het opklimmen van omlaag, uit de heffe des volks, automatisch betekent dat je je de mores en het jargon eigen maakt van de club waartoe je wilt behoren. Daar is bijna geen ontkomen aan. Sommigen, zoals Eribon (die was èn arm èn homo) worstelen zich terug naar de integriteit, maar velen blijven collaboreren. Dat is bij veel van deze beroepspolitici het geval. De meesten hebben nog nooit eerder zoveel geld op hun bank- en girorekeningen gezien. Dat komt toch vanwege het neoliberalisme geloven zijn. Dan is de conclusie voor de hand liggend: we moeten ons aanpassen aan dat profijtelijke verdienmodel, want met gewoon werk krijgen we nooit zoveel geld bij elkaar.’

‘Dan is de metafoor van de tuberculeuze personen die ook nu jaarlijks naar Davos tijgen, om daar te dineren en het gezellig te hebben, net als in de roman van Thomas Mann, angstwekkend realistisch,’ zegt Semanur. ‘Mann typeert de stemming in het sanatorium in het laatste hoofdstuk, vlak voor de Eerste Wereldoorlog, met: grote stompzinnigheid (“Der Grosse Stumpfsinn”) en grote geprikkeldheid, irritatie (“Die grosse Gereitztheit”). Dat typeerde de stemming in West-Europa toen, maar ook nu. Korte lontjes. Ad hoc.’  

‘We zetten dit onaffe stuk vast op de site,’ zegt Sieb, ‘dan kan iedereen van onze werkgroepen het lezen. Ik zal proberen zoveel mogelijk verwijzingen erbij te doen.
Trouwens op Sputnik staat een goed stuk over het IMF dat zich intussen achter de oren krabt als het om marktfundamentalisme gaat.’

‘Alleen PvdA’ers als Jeroen Dijsselbloem, Lodewijk Asscher, Samsom en VVD’ers als Mark Rutte en Halbe Zijlstra gaan glashard door alsof er niets is gebeurd,’ zegt Willemijn lachend. ‘Ik bedenk trouwens met het betoog van Piketty in mijn achterhoofd, die zegt dat alleen ingrijpende gebeurtenissen zoals wereldoorlogen kunnen zorgen voor noodzakelijke herverdelingen van vermogens – door onteigening ten behoeve van de oorlogsinspanning. Ik bedenk dat de vrome kreet: De EU is nodig,opdat er nooit meer oorlog kome! een cynische lading krijgt, omdat bepaalde germia bedoelen: nooit meer oorlog op zo’n schaal dat ònze vermogens gevaar lopen. Natuurlijk zijn alle andere soorten oorlog prima, want die brengen ons juist geld op. Kijk maar om je heen!

*  VROLIJKHEID *

 

Theresa May in haar speech in Birmingham op op  5 oktober 2016 • 1:43PM (volledige tekst op de site van de Telegraph en Independent):

‘Change has got to come because as we leave the European Union and take control of our own destiny, the task of tackling some of Britain’s long-standing challenges – like how to train enough people to do the jobs of the future – becomes ever more urgent.
But change has got to come too because of the quiet revolution that took place in our country just three months ago – a revolution in which millions of our fellow citizens stood up and said they were not prepared to be ignored anymore.’
http://www.telegraph.co.uk/news/2016/10/05/theresa-mays-conference-speech-in-full/

Jan Kuitenbrouwer (NRC 09.10.2016): ‘ Hoe Theresa May ruimte op links zoekt’
https://www.nrc.nl/nieuws/2016/10/09/hoe-theresa-may-ruimte-op-links-zoekt-4680811-a1525748

Caroline de Gruyter:  Links in Europa wordt nu óók nationalistisch – NRC, 07 oktober 2016
https://www.nrc.nl/nieuws/2016/10/07/links-in-europa-wordt-nu-ook-nationalistisch-4678512-a1525599

Duitse bespreking van Eribon’s boek: ‘Arbeiterklasse und Homosexualität. Der Mythos der Revolution’
http://www.spiegel.de/kultur/literatur/didier-eribon-rueckkehr-nach-reims-der-mythos-der-revolution-a-1099396.html

Franse bespreking van Eribon’s boek: ‘Retour à Reims’
https://lectures.revues.org/898

Ewald Engelen: ‘Joseph Stiglitz’ antiserum tegen het neoliberalisme’ – de Groene Amsterdammer, woe. 5 oktober 2016
https://www.groene.nl/artikel/overal-vingerafdrukken-van-het-grootbedrijf

‘In zijn recente boek De euro roept Joseph Stiglitz Europese politici als Jeroen Dijsselbloem op om de door hen aan­beden begrotingsdiscipline te verlaten voordat het te laat is. Opdat het niet opnieuw 1919 wordt.’

Ewald Engelen: ‘Tijdgeest’ – de Groene Amsterdammer, woe. 5 oktober 2016
https://www.groene.nl/artikel/tijdgeest–2

Maarten Schinkel ( NRC 12 sept. 2016): ‘De onbekende tijdbom van de monetaire unie’
https://www.nrc.nl/nieuws/2016/09/12/de-onbekende-tijdbom-van-de-monetaire-unie-4248049-a1520970

Maarten Schinkel  (NRC 10.10.2016): ‘De elite van het IMF weet het eigenlijk ook niet meer’
https://www.nrc.nl/nieuws/2016/10/10/de-elite-van-het-imf-weet-het-eigenlijk-ook-niet-meer-4710921-a1525700

Sputnik International (07.10.2016):  Het IMF snapt maar niet waarom de wereld zich verzet tegen globalisatie / ‘Clueless: IMF Wonders Why the World Is Resisting Globalization’
https://m.sputniknews.com/business/20161007/1046082036/imf-wonders-world-resisting-globalization.html

 Radio Sputnik : ‘Storm clouds gather over IMF, World Bank summit’ (7 oktober 2016)
https://www.spreaker.com/user/radiosputnik/storm-clouds-gather-over-imf-world-bank-?utm_source=widget&utm_medium=widget

World Economic Forum – Davos

 

wef_chappatte

 

 

 

 

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , ,