RSS

Tag Archives: Michel Foucault

Orwelliaanse beestenbende in het Brabantse Best?

‘Moet je dit horen,’ roept Ilham, ‘hilarisch door de karikaturale onzinnigheid ervan!’ Ze leest voor: ‘ << Het Brabantse Best heeft een nieuw afvalscheidingssysteem, met voor sommige huishoudens wel vijf verschillende kliko’s. Aanvankelijk deelden de vuilnislieden slechts gele kaarten als waarschuwing uit voor verkeerd gescheiden afval. Maar toen ze begin maart ook rode kaarten gingen uitdelen en afvalbakken lieten staan, werden ze door enkele boze bewoners uitgescholden, bedreigd en agressief bejegend. Er is zelfs een vuilniswagen klemgereden – de straat werd geblokkeerd.

Het nieuwe systeem is bovendien best complex met al die verschillende kliko’s – het is nog maar de vraag of het in deze vorm zal standhouden wanneer het nieuwe gemeentebestuur aantreedt. . Maar, zegt burgemeester Ubachs, het blijft onaanvaardbaar dat sommige bewoners hun onvrede en agressie uitleven op de uitvoerders van het beleid. > >

Vijf kliko’s! Dat is op zich al bizar en dan nog de vraag of deze onzinnige oekaze blijft gelden. Ik hoop het niet. Voor zowel de honden als de schapen, daar in Best.’

‘Honden en schapen? Heb je het soms over het boek Boerderij der dieren van George Orwell?’

‘Op de foto zie je een tafereel uit Boerderij der dieren (Animal farm) van Orwell,’ merkt Satish op, terwijl hij over Ilhams schouder op het scherm met haar meekijkt: ‘De honden uit Orwells satirische parabel, die de schapen of paarden, in bedwang houden en dwingen te doen wat de varkens verordonneren. De een op de racefiets en de ander achter een container. Wat een zielig en larmoyant tafereeltje.’

Eelco: ‘Toch krankzinnig eigenlijk, dat niemand tegen die wethouders en burgemeester daar in Best zegt: Flikker toch op man, met je krankjorume kliko’s! Kom ik moe en chagrijnig thuis van mijn zinloze werk, moest ik in de trein staan omdat er geen zitplaatsen waren. Druipnat van de regen. Moet ik thuis opnieuw zinloos werk doen, met vijf kliko’s. Bedenk iets slimmers. Loop toch naar de pomp en steek die kliko’s in je uitlaatpijp! Of ga er zelf in wonen.’

Ilham zegt grinnikend: ‘Alleen omdat de varkens – in Best zijn dat de gemeente-ambtenaren ten stadhuize, in Den Haag de pipo’s onder de kaasstolp – de hele dag vellen papier volkrabbelen met onzin-beleid, die ze ’s avonds in de kachel mieteren. Net als bij Orwell. Maar toch gehoorzamen de honden de varkens en doen ook de schapen en de paarden wat hen wordt bevolen. Hoe onzinnig de opdracht ook is. Zo zitten wij mensen blijkbaar in elkaar. Lees het artikel maar. Helemaal geschreven vanuit de optiek van de varkens. Wie niet domweg bevelen opvolgt, krijgt het voor haar kiezen.’

‘Weet je nog, die marktgerichte wethouder in L.,’ grinnikt Eelco,’ die bedacht het inverdienmodel om burgers te laten betalen voor het ophalen van grofvuil. Toen gingen de mensen ‘s avonds bankstellen en koelkasten (midden) op straat zetten. Na nog geen jaar heeft de gup het terug moeten draaien. Dit zelfde genie plaatste glascontainers en papier- en restvuilcontainers zo’n vijftig meter uit elkaar, terwijl de containers vaak propvol zaten, zodat wanneer je twee keer met een zware tas kranten bij de volle papiercontainer had gestaan, je voortaan je kranten en je glas in een zak in de restvuilcontainer dumpte. Dan liep je tenminste geen risico je een breuk te sjouwen voor niets.’

‘O ja, en dan die agressieopwekkende farce van apothekersassistentes die je – vaak in hakkelend Nederlands – de tekst van de bijsluiter gingen voorlezen en daar 15 euro extra voor rekenden, vanwege de extra voorlichting die ze verstrekten. Terwijl je het medicijn al vijf jaar of langer gebruikte en zo’n voorleester jouw tijd en die van de wachtenden, stond te verdoen met haar slechte toneelstukje. Daar werden mensen ook agressief van, natuurlijk. Hilarisch en tragisch dat soort beleid. Ja, ja, de neoliberale marktwerking en de Verlichting.’

‘Wat ik in dat essay van socioloog Van Stokkom mis,’ zegt Satish, ‘is wat in de psychiatrie “verschuiving” heet: je reageert je agressie af op een ander object dan het object dat je frustratie en agressie direct veroorzaakt. Een bekend afweermechanisme. Ik heb het stuk niet helemaal gelezen hoor, maar ook Van Stokkom hoort bij de honden, of misschien is hij een Orwelliaanse ezel, die meebalkt, omdat hij iedere dag een volle ruif van de varkens krijgt. De man hoeft niet eens te kwader trouw te wezen en kan best oprecht geloven in wat hij schrijft. Op pagina 51 van zijn essay lees ik iets in de richting van je moet je ook in de andere kant inleven. Maar hij blijft toch in het stramien van “opvoeden,”  a la Michel Foucault: disciplineren door te straffen en te indoctrineren.  ’

‘Ik snap waar je heen wilt,’ zegt Ilham: ‘ook die “gezagsdragers” ervaren hun taak – vooral het onder sim, in bedwang, houden van de schapen en paarden – als zinloos, dus treden ze onnodig overmatig hard op tegen die sloebers. Hun frustratie en woede tegen “het systeem” (dat zijn in feite de vette varkens aan de trog) richten ze op degenen die niets kunnen terugdoen. Ze verschuiven hun agressie naar een ander object. Precies.’

‘Dat lijkt me voor de hand te liggen, want de meeste “handhavers” begrijpen donders goed dat zij qua status en salaris dichter staan bij de paupers die ze moeten controleren en disciplineren, dan bij de anonieme bazen ergens ver weg in hun sky boxen. Aan het grote geld dat de fat cats vangen, zullen de handhavers nooit kunnen tippen. Die wetenschap werkt niet bepaald geruststellend en dan ligt compensatie door hard naar beneden te trappen, om het hoekje.’

Ilham: ‘In lekentaal gezegd: de varkens spelen de honden en schapen tegen elkaar uit. Zowel de honden (de “handhavers”) als de schapen (het klootjesvolk) verschuiven hun agressie. Noch de handhavers, noch de gedisciplineerden, de inmates, kunnen of durven hun woede op de varkens te richten en richten die op elkaar. De varkens zijn de lachende derde.’

‘Dit mechanisme van de psychische afweer middels verschuiving, zie je ook op mondiaal niveau. Journalisten jagen nu op Afrikaanse kleptocraten – beschrijft Evelien Groenink in de Trouw-bijlage Letter & Geest van 19 mei 2018 – omdat die journalisten hoogstwaarschijnlijk niet rechtstreeks kunnen, mogen of durven berichten over de Westers kleptocraten die achter de Afrikaanse kleptocraten zitten. Dat zijn de multinationals en de Giga-Mega-rijken, die vaak een vermogen bezitten dat het BNP van veel Afrikaanse landen overstijgt. Die roven Afrika al decennia lang leeg.’

‘Tja, die mega-rijke plunderaars en rovers, die kunnen zo maar de kranten opkopen waar jij als journalist kritische stukken in schrijft over hun praktijken. Dus, dat is nogal eenvoudig en snel bekeken, dunkt mij. Ondanks de Verlichting, de Renaissance, de Wereldvrede en de Democratie. Bijvoorbeeld een Donald Trump en Rupert Murdoch, die bieden tegen elkaar op. En George Soros en prins Salman? Ik bedoel maar’

‘Mark Zuckerberg koopt met zijn Facebook-miljarden onder andere Hawaii.’

‘Lees bijvoorbeeld The Looting Machine van Tom Burgis en vooral ook Uitstoting (Expulsions) van Saskia Sassen. Het is een beproefde methode van politici door de tijden heen: laat de honden elkaar en de schapen verscheuren, zonder dat ze precies weten waaróm ze het doen en wie ze werkelijk haten, maar niet durven haten.’

‘Kijk nog eens naar die foto,’ zegt Satish, ‘een mooie zomerdag in het landelijke Brabantse Best en daar zien we een opzichter die voor zijn minimumsalaris een andere minum-sloeber moet beschermen tegen de begrijpelijke woede van weer andere sloeberende minumlijders. Vanwege een krankzinnige oekaze van een stel beroeps wezenlozen. Dat heet dan politiek bedrijven. Hilarisch en tragisch. Inderdaad.’

‘Ik heb even in van Stokkoms bibliografie gekoekeloerd,’ meldt Eelco, ‘geen Foucault en geen Orwell. Ook geen Huxley trouwens.’

Satish zegt knipogend: ‘Het Engels kent het gezegde: barking up the wrong tree. Dat moet haast wel aan Orwells Animal Farm zijn ontleend. Honden blaffen maar al te vaak tegen de verkeerde boom en ze plassen daar dan ook tegenaan.’

‘Stokkom heeft het wel over machteloosheid als drijfveer voor agressie,’ merkt Ilham op, ’zie bijvoorbeeld bladzijde 27, maar de diepere machteloosheid veroorzakende factoren zoekt hij niet per se in bagger-politiek van varkens, die op langere termijn en niet-zichtbaar werkt. Neen, het publiek moet vooral goed opgevoed worden. Tja, ook sociologen en andere “ogen” kijken door een bepaalde bril. Ook zij zijn niet immuun tegen vooroordelen.’

‘Jawel, jawel,’ geeft Satish toe, ‘Stokkom heeft bijna, heel erg bíjna hoor, ook een beetje bijna over verschuiving –  zie op bladzijde 51: << In hoeverre zien we nu deze machteloosheid terug bij werknemers met een publieke taak? >> Ik dacht há, hij snapt het toch: ook handhavende en controlerende ambtenaren reageren hun frustratie, vaak heel subtiel, op het publiek – sorry: op de consument, natuurlijk – af, maar neen, dan zwaait hij af naar andere frames.’

‘Dat over agressie-oproepende conducteurs is een goede,’ zegt Eelco, ’onlangs nog meegemaakt. Krijgen drie meisjes bij mij in de coupee kaartjescontrole en blijkt hun kaart verlopen. “Boete,” zegt de conductrice. Waarop een van de meisjes tegen de andere meisjes zegt: “Ach gut toch, dat is ons natuurlijk niet opgevallen, omdat we op de heenweg geen controle hadden. Anders hadden we het natuurlijk gemeld en een kaartje gekocht.” Zegt de conductrice ijzerenheinig: “Dat wordt dan een dubbele boete, want u erkent ook heengaande zwart gereisd te hebben.” Waarop ik zeg: “Ho ho mevrouw de conductrice, dat zeggen de dames helemaal niet. Ze zeggen enkel dat ze heengaande geen kaartjescontrole hadden en dat klopt, want heengaande zijn ze met ons in de auto meegereden.’

‘Hoe liep dat af?’ vraagt Satish.

‘De meisje waren te eerlijk en begonnen blozend te stuntelen en ze zouden betaald hebben, maar de medereizigers lieten dreigende geluiden horen, waarop deze conductrice de wijste partij koos en het met een waarschuwing liet zitten en schielijk de aftocht blies. Maar de commentaren van de andere reizigers lieten aan afkeer en afkeuring jegens de “kapo’s van Auschwitz en fascisten van de Gestapo” niets te raden over.’

Eelco: ‘Mijn moeder stapte jaren geleden met haar kortingskaart om 09:10 in een wachtende trein die naar zij aannam om 09:20 zou vertrekken. Zo stond het ook op het bord vermeld. Met een kortingskaart mocht je pas ná 09:00 reizen. Blijkt dat die trein om 08:48 had moeten vertrekken, maar wegens vertraging pas om 09:22 vertrok. De trein van 09:20, zou een uur later gaan. Dat werd nota bene omgeroepen toen de trein waar mijn moeder en andere ingestapte reizigers met kortingskaart in zaten, al reed.’

‘Ik voel ‘m aankomen,’ zegt Ilham, ‘een oom van mij heeft zoiets meegemaakt, maar ga verder.’

‘Precies. De conducteurs kwamen boetes uitdelen, want deze reizigers waren met hun kortingskaart in een trein gestapt die vóór 09:00 zou zijn vertrokken. Snap je de stompzinnigheid nou, van deze handhavers? Gewoon, ijskoude logica van de koude grond. Levensgevaarlijk voor henzelf bovendien. In plaats van dat de NS aan de gedupeerde reizigers vanwege vertraging excuses en schadeloosstelling aanbiedt!’

Satish vraagt hoe het in het geval van Eelco’s moeder afliep met de conducteurs.

‘Die werden bijna gelyncht. Uitgescholden voor welvaartsfascisten, en ze kregen nog gemenere verwensingen naar het hoofd. Drie mannen wilden met de controleurs op de vuist.  Mijn moeder heeft de zaak nog kunnen sussen, maar de conducteurs belden net zo goed de spoorwegpolitie, waardoor er op het volgende station natuurlijk nog meer vertraging en reuring ontstond.’

‘Ik wed dat die conducteurs intussen op het pluche onder de Haagse kaasstolp zitten,’ zegt Ilham met een zucht, ‘daar hebben ze mensen met een dergelijke instelling maar wat graag. Bevelen opvolgen van de Chef. Je ziet het nu met mevrouw K3 Ollongren het dumpen van het referendum en die wause Wouter Koolmees met zijn dubieuze “strategieën” en experimenten voor het UWV. Vandaar alle onnodige ellende die we over ons heen krijgen. Het baggerbeleid werkt als stapelgif. Meneer Van Stokkom reist vast niet vaak met het OV.’

‘En Van Stokkom zal vast niet van een uitkering moeten leven, waardoor je automatisch met die UWV-honden te maken krijgt. Terwijl het geld op veel plaatsen in Nederland tegen de muren klotst. Brrrr …..’

‘De trein ís ook niet meer van ons, al lang niet meer,’ zegt Eelco, ‘de politieke varkens hebben een monopolist die publieksdiensten (Openbaar Vervoer) levert, geprivatiseerd en draaideur-varkens op de lucratieve managementposities gedropt. Daar gaat het bij privatiseren altijd om: verdienmodellen voor cronies en clientèle creëren. Een topvarken (D66) “verdient” bij de pseudo geprivatiseerde NS zo’n half miljoen euro’s per jaar en het andere topvarken (PvdA) zal het niet voor veel minder doen en dat exemplaar wil nu met het spoor “Europa in, want we moeten mee in de concurrentie tegen de Chinezen” anders neem je straks van Den Haag naar Rotterdam misschien een trein die via Beijing gaat, snap je wel? Dit soort lariekoek dat klakkeloos wordt geslikt. Geen wonder dat het grondpersoneel bij de NS structureel gefrustreerd raakt.’

‘Wat vind je van de dwang van de ING om smartphones aan te schaffen en al je data via je transacties op je smartphone naar Mark Zuckerberg en Cripto Analitica te laten stromen?’

‘Je kunt niet eens meer geen smartphone willen hebben, ‘ zegt Ilham, ‘daar staat een stuk in de Trouw van dit weekend over. Iedereen móet van het politiek-financiële complex aan de smartphone. Anders kun je geen betalingen meer verrichten. Benieuwd wat sociologen over de gevolgen dáárvan te melden hebben.’

Satish: ‘Dat stuk in Trouw over van de smartphone-verslaving af willen gaat over jongeren, maar ik kom geregeld bij senioren in een seniorencomplex om te helpen met formulieren en zo en die zijn helemaal in de stress, want ze kunnen net met een laptop en de TAN-codes werken, maar een smartphone lukt ze gewoon niet. Bovendien willen ze niet eens een smartphone. Dat wil ik ook niet. Toch mag de monopolist van de ING plompverloren zeggen: nú allemaal een smartphone en een extra telefoonabonnement afsluiten bij provider  X, Y, A of B, want kartelpraktijken horen er bij. We krijgen niet alleen een negatieve rente over onze spaargelden, maar we moeten daarbovenop extra kosten maken om gebruik te maken van de “diensten” van monopolisten van de Vrije Markt. Flikker toch op met je smartphones in naam van de Vooruitgang. Geldharkende hypocrieten en huichelaars!’

Ilham leest voor uit de Volkskrant: ‘ << Volgens Bas van Stokkom, socioloog verbonden aan het Criminologisch ­Instituut van de Radboud Universiteit, is agressie tegen publieke dienstverleners een gevolg van enerzijds doorgeslagen assertiviteit en anderzijds tanend gezag. >>  Doorgeslagen assertiviteit?  Zoals bij mevrouw Laterveer (71 jaar) zeker, in het seniorenwooncomplex Catalpa in Voorschoten, die na vijf jaar klagen over kou en tocht, door de onderaannemer van Catalpa en vermoedelijk ook voor enkele bouwbedrijven, de clustermanager mevrouw Heleen Kuit-Boers van de woningcorporatie Woonzorg met goede informatieve gesprekken aan het lijntje wordt gehouden. Kon mevrouw Laterveer maar assertief zijn.’

‘O ja, dat verhaal stond in de Huurwijzer, nr. 2 – zomer 2017, van de Woonbond, dat stuk stuurde Maartje ons toe, want een tante woonde daar geloof ik,’ zegt Eelco, ‘Maartje zei: “Dat Catalpa is gespecialiseerd in woonzorg voor 55+ers en mensen met een beperking – dat gaat gek genoeg vaak samen, hoe is het mogelijk hè? – dus als je maar lang genoeg goede gesprekken met zo’n bewoner houdt, gaat ze vanzelf dood en kun je met de volgende klant hetzelfde pappen-en-nathouden-traject van voren af doorlopen. Dat bespaart enorm op onderhoud.”
Senioren die misschien aan beginnende Alzheimer laboreren, aan het lijntje houden met “goede gesprekken” over bouwtechnieken. Bouwtechnieken waar die clustermanager zelf vast geen kaas van heeft gegeten, natuurlijk. Is dat niet cynisch en ziek? Ik word daar echt agressief van, ja. Ik zal later zelf in zo’n zorgzaam huis verzeild raken, met zo’n clustermanger die tevens een soort onderaannemer is. Dan toch liever het Chinese poeder om er zelf een eind aan te maken.’

‘ik vind BOA een heel toepasselijk acroniem,’ zegt Ilham, ‘want de boa constrictor doodt zijn prooi door verwurging en dat is precies wat dit neoliberale systeem met ons doet.’

‘Heel jammer dat deze boa’s geen varkens mogen wurgen en verorberen,’ vindt Eelco,’ dat zou flink opruimen en ons ongetwijfeld weer wat lucht verschaffen.’

 

‘Jongens nog even over de manier waarop ze politici in de VS middels de vrije pers aan de kaak stellen. Dat is toch even andere koek dan het lievige en verholen gezemel in Nederland hoor. Ik lees net een stuk in Politico hierover en ik zag onlangs op youtube Bill Maher en Stephen Colbert over Trump – en last but not least over Sarah Palin! Oeijoei joei! Dat gebeurt in Nederland van z’n levensdagen niet.’

citaten uit het Politico-artikel:

POLITICO: How much of what you do now is also a critique of the way the mainstream traditional press does its job?

Nackers: That’s been pretty good for us. I did an article about white supremacists being exhausted from doing all these interviews all day with The New York Times. I feel like that stuff has worked out pretty well and it’s good to critique that traditional style.

POLITICO: In your own words, what is your criticism of the way the mainstream press is covering this White House now?

Nackers: I think sometimes it’s just so self-serious. It has been in different stages. The first few months of the Trump administration, it just felt like people took every single thing he said so seriously. And it’s like, really? Even if they’re not funny, they’re tongue-in-cheek arguments where he’s deliberately trying to troll people. I think the press goes running off in the wrong direction: “Look what he’s doing! Look what he’s doing!” And you make a huge deal out of what he says and it’s missing the point of everything.

Bill Maher Monologue 05/12/2018 Trump/Pence are about to destabilise / They MUST be stopped

New Rule: Married to the Mob | Real Time with Bill Maher (HBO)

Sarah Palin’s Donald Trump Speech: ‘Worse Than A Train Wreck’ | Morning Joe | MSNBC

Best of Sarah Palin‘s Wisconsin Fish Fry One-Liners | MSNBC

Bill Gates Dishes About President Donald Trump Meetings In Exclusive Video | All In | MSNBC

Aldous Huxley (1996): Brave New World   / Groningen / ISBN: 9001 54929 2

Reinhold Niebuhr (2015 ): Major Works on Religion an Politics  / Penguin Random House / ISBN:  978-1-59853-375-0  //hierin o.a.:  The Rational Resources of the Individual for Social Living  &  The Morality of Nations

Pim Fortuyn (1995): Uw baan staat op de tocht / Utrecht: Bruna / ISBN: 90 229 8264 5

Anne Wijn: “Je weet niet wat je mist” Trouw, zaterdag 12 mei 2018

“Het smartphonebezit onder jongeren nadert de honderd procent. Twintiger Anne Wijn raakte de hare kwijt. Na een kwellende week zonder WhatsApp en Instagram werd ze nieuwsgierig naar de 1,8 procent die denkt dat je met een oude Nokia ook gelukkig kunt zijn.”

 

 

nelpuntnl.nl

 

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Schuldig en ongelijkwaardig. Bordewijk blijft boeiend

‘Mevrouw Beatrix Ruf is niet failliet, moreel niet en financieel ook niet. Ze treedt enkel terug als directeur en krijgt gewoon drie maanden salaris doorbetaald. De tokkies, schlemielen, ellendigen (deplorables), die door een incassobureau worden uitgemolken daarentegen zijn zowel moreel als financieel failliet, dat is het verschil en daarom vind ik die Volkskrant-pagina op de site van afgelopen 17 oktober zo treffend,’ zegt Ilham, terwijl ze de afbeeldingen op haar scherm laat zien.

‘Mevrouw Ruf heeft zich schuldig gemaakt aan belangenverstrengeling en door haar positie “geld geschapen” bijvoorbeeld doordat schilderijen in prijs stegen wanneer zij ze in haar museum ophing en tentoonstelde,’ zegt Semanur, ‘ Bas Heijne beschrijft dit krankzinnige mechanisme heel leesbaar in zijn column “Kunstschandaal.” Het aardige vind ik dat het zelfs woord “schandaal” in deze context duizend procent neoliberaal is qua betekenis. Ik bedoel: Édouard Manet veroorzaakt in 1863 een kunstschandaal met zijn schilderijen Déjeuner sur l’herbe en Olympia en mevrouw Ruf veroorzaakt een schandaal dat volledig wordt afgemeten langs de monetaire maatstaf. Niks Kunst, gewoon particulier winstbejag. Beangstigend, benauwend.’

‘Ja, de twee krantenartikelen met de afbeeldingen laten de onoverbrugbare kloof overduidelijk zien tussen het precariaat, de ellendigen, de tokkies en Ons Soort Mensen (OSM) tot wie mevrouw Ruf wordt gerekend,’ zegt Ilham. ‘Daarom worden aan mevrouw Ruf ettelijke artikelen in diverse kranten gewijd, terwijl de tokkies het – zover ik weet – met een obligaat stukje in de Volkskrant moeten doen. Geen deurwaarder of incassobureau voor Beatrix Ruf. Stel je voor zeg. Die dame gaat tenslotte over Kunst en haar gedrag past helemaal in het neoliberale tijdsgewricht met zijn motto: wees ondernemer van je eigen leven. Mevrouw Ruf verkeert in de positie dat ze dat kan, terwijl de tokkies die door het incassobureau worden uitgemolken natuurlijk nooit in die positie zullen kunnen komen. Beatrix Ruf blijft solvabel, de ellendigen, de tokkies, uiteraard niet.

Wat zeg ik?! Beatrix Ruf pleegt performance art. Ik zou er niet raar van opkijken als ze naderhand een nota indient voor haar Rel-als-Kunstwerk. Tegenwoordig kun je het zo krankzinnig niet bedenken. De rijken hebben geld te veel en de tokkies kunnen sappelen wat ze willen, maar ze zijn en blijven de gesjochte klos en eeuwige dupe.’

Semanur glimlacht als ze zegt: ‘Tokkies kúnnen niet eens failliet gaan. Daar hebben ze te weinig geld voor. Ze blijven levenslang in de schuldsanering – als afschrikwekkend voorbeeld? om de rest in het gareel te houden? – en de enige uitweg is vermoedelijk zelfmoord. Al die journalisten die de staf breken over het gedrag van mevrouw Ruf, laten niet na in een moeite door te expliciteren dat zij niet van de straat zijn en noemen namen van “kunstenaars” totdat je er ziek en misselijk van wordt: zij weten waarover ze het hebben. Zij behoren tot OSM. Grappig en naargeestig tegelijk, vind ik het. Iemands identiteit, status en prestige, opgehangen aan de mate waarin zij aan de juiste name dropping kan doen.’

‘Hoe zou Jacoba Katadreuffe uit Bordewijks roman “Karakter” tegen een mevrouw Ruf aankijken, vroeg ik me af,’ zegt Ilham, ‘ik moest aan Joba Katadreuffe denken, omdat die kunst maakt met haar handen en een divankussen borduurt waarvoor zij 15 gulden krijgt van de winkel die het kussen binnen een uur verkoopt voor 40 gulden. Dat vind ik net zo goed een schandaal, maar okay, je je kunt erover twisten. Joba was gewoon niet zo gehaaid en slim om een percentage van de verkoopprijs te bedingen. Eigen schuld dikke bult, had ze maar beter moeten weten.’
Ze leest voor uit Bordewijk: ‘ “Ze ging naar een winkel van kunstnaaldwerk, waarvan de eigenares haar haar arbeid dadelijk afkocht voor een groot divankussen. Ze ontving vijftien gulden, de gevraagde som, en kreeg bovendien het verzoek terug te komen als ze iets nieuws had. Het kussen lag een middag geprijsd in de étalage voor veertig gulden. Het was binnen enkele uren verkocht. Deze tijd, vlak na den oorlog, bracht groote opleving in het land, er was naar werken van kunst groote vraag en de prijzen waren hoog.” Ze zucht. En zegt: ‘Onnozele Joba Katadreuffe. Dit overkomt Beatrix Ruf nooit! Mevrouw Ruf behoort altijd tot de winnaars.’

‘Als ik dit Volkskrantartikel van Staalduine lees, knijpt mijn keel dicht, want het is de dood in de pot,’ zegt Semanur terwijl ze voorleest: ‘ “Voor een verbod op de doorverkoop van schulden pleiten de toezichthouders nog niet. De ACM [Autoriteit Consument & Markt ] vindt dat een zaak voor de politiek. De AFM [Autoriteit Financiële Markten ] is niet per se tegen het doorverkopen van kredieten, omdat niet elke verhandelde schuld in handen komt van een omstreden incassobureau.” ‘ze kijkt op, ‘Hier lusten de honden toch geen brood van? Het kalf moet eerst vele malen zijn verdronken alvorens men misschien de put gaat zoeken waarin dat gebeurde.’

Ilham zegt: ‘ Deze twee instanties zien het wel, maar ze menen dat “de politiek” het moet aanpakken, en daar hebben ze niet helemaal ongelijk in.’ Ze leest voor: ‘ “ Als banken, webwinkels en andere bedrijven hun vorderingen niet zelf willen opeisen bij wanbetalers, kunnen ze die doorverkopen aan een incassobureau. Dan hoeven ze niet achter de schuldenaren aan en zijn ze in één keer van hun probleemkredieten af. In ruil betaalt het incassobureau een fractie van het bedrag aan uitstaande vorderingen.
De Autoriteit Consument & Markt (ACM) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM) vinden dit een zorgelijke ontwikkeling. Volgens de toezichthouders leidt de schuldenhandel tot uitwassen. Incassobureaus die voor eigen rekening wanbetalers achter de broek zitten hebben er nog meer belang bij hard op te treden dan incassobureaus die in opdracht van anderen schulden innen. Elke schuld die onder druk wordt voldaan, draagt dan immers bij aan hun winst.”
Het wachten is nu op het inhuren door incassobureaus van Joego’s die ledematen gaan breken van schuldenaren die hun schulden niet betalen. Het zal niet lang duren of schulden worden verkocht aan buitenlandse schuldeisers. Alles is vandaag de dag immers als commodity vermarktbaar? Geen rooskleurig toekomstbeeld, maar deze politici hebben geen visie, dus van hen hoef je geen effectief beleid op dit gebied te verwachten.’

‘Stel een Russische oligarch, Arabische sheikh of de Israelische Mosad, koopt Nederlandse schulden en zet de schuldenaren onder druk om sabotagedaden te verrichten, of om te spioneren? Wat let zo’n schuldenaar? Waarom zou zij loyaal zijn aan een land, een maatschappij, die haar via haar schuld versjachert? Alleen de prijs telt, iedere waarde is er tussenuit geknepen. Intussen blabberen, beuzelen en bazelen deze politici uit volle borst over Mensenrechten, Veiligheid en de Verlichting,’ zegt Semanur, ‘als je nog niet genoeg bewijs hebt dat deze politici óf er niets van snappen, óf dat deze maatschappij ze geen lor kan schelen, dan is deze ontwikkeling bij het Amsterdamse Stedelijk een zoveelste ijzersterk bewijs daarvoor, dunkt mij.

Belangenverstrengeling komt trouwens overal in deze neoliberale maatschappij voor. Bij politici niet op de laatste plaats. De pseudoprivatiseringen van publieke diensten en goederen zijn er voor gemáákt, ze zijn er op toegesneden! Een museum, dat wordt afgerekend op financiële WINST!? Terwijl jij en ik er niet eens in kunnen vanwege de prohibitief hoge entreegelden?! Om je te bescheuren toch? Dat al die labbekakken met uitgestreken smoelen blijven wauwelen over de betekenis van KUNST! Weten zij veel.’

‘Bordewijks verhaal is boeiend zeg,’ zegt Ilham enthousiast, ‘ik ben het gaan lezen op aanraden van mentor X die een paar verbanden legde tussen de roman en deze twee actuele nieuws feiten. Nooit van het boek gehoord. Schande! Wat vind je van X’s observatie dat deurwaarder Dreverhaven zijn eigen nemesis (wraaknemer) creëert door zijn huishoudster Joba Katadreuffe te overweldigen (Joba zelf noemt het geen verkrachting en veracht zichzelf daarom!) en bij haar zijn bastaardzoon Jacob Katadreuffe te verwekken. Nota bene: Dreverhaven begaat zijn daad terwijl hij ziedend is vanwege een nederlaag die hem naar zijn idee is bezorgd door een advocaat: “ Dan werd in den avond de brief bezorgd, het eerste en eenige geschrift, en hij had er geen vat op. Uitmuntend geredigeerd, daarachter moest wel een advocaat steken. Dreverhaven kwam thuis, inwendig ziedend, en in een woede die hij verborg maakte hij zich meester van het meisje Joba Katadreuffe. Het meisje was niet van een aard om te bezwijken, zij had een sterken wil, maar zij was een meisje. Wat haar gebeurde was op de grens van een overweldiging, het was het niet geheel, en zij beschouwde het ook niet zoo.”
En wat gebeurt: de bastaard Jacob Katadreuffe wordt óók advocaat en overwint zijn natuurlijke vader, de deurwaarder Dreverhaven!
Tegenwoordig gaat Bordewijks roman Karakter over verliezers en winnaars, vroeger misschien over vaders en zonen of de strijd tussen mannen en vrouwen. Hoewel, toen volgens Bordewijk misschien eigenlijk ook al niet over vaders en zonen, want Dreverhaven geeft er geen zier om dat Kadreuffe zijn zoon is. Hij wil alleen altijd winnen. Vermoedelijk heeft Bordewijk daarom van Katadreuffe een bastaard gemaakt, een niet-echte zoon, niet door een contractuele verbintenis beschermd, anders zou de receptie van zijn roman wellicht te negatief uitpakken.’

Semanur: ‘Bordewijk sneert net zo goed naar advocaten, dunkt mij. Ironisch vind ik dat hij Katadreuffe rond Kerstmis ter wereld laat komen: Jacob Katadreuffe als Jezus, de Verlosser. “Vergeef ons onze schulden, gelijk ook wij vergeven onze schuldenaren.” Zie je ook hoe Joba weigert Dreverhaven zijn schuld in te laten lossen, doordat ze zijn cheques retourneert en weigert met hem te trouwen? Dat is dubbelop wraak nemen, vind ik. In die tijd was dit nog effectief gedrag, omdat er waarden en normen golden die tegenwoordig helemaal zijn geërodeerd.’

“Nou, als je het zo framet dan maakt Bordewijk een cynische persiflage op de Heilige Familie,’ zegt Ilham, ‘want over de echte vader van Jezus is ook het nodige te doen. Als Dreverhaven gelijk aan God is, dan is hij een zeer mensonvriendelijk heerschap. Joba weigert haar zoon Jacob te echten, maar desondanks lijkt de zoon qua karakter, aard, op de vader. De zoon spijkert de vader aan het kruis. Bordewijk bedrijft, op deze manier gelezen, een heerlijke blasfemische parodie! Blijkt nature toch sterker dan nurture?’

‘Precies,’ beaamt Semanur, ‘daarom kan en wil Joba ook niet met God trouwen, want dan is God God niet meer en haar zoon dus niet de zoon van God. Jacob Katadreuffe kan alleen echt zijn als hij niet ge-echt is. Net als de onechte prijzen van de schilderijen die mevrouw Ruf in het Stedelijk hangt om de echte prijzen te overtreffen. Dure schilderijen = echte Kunst. Pure windhandel. Handel in tulpenbollen. De handel in schuldcertificaten van particuliere schuldenaren, die momenteel in de kinderschoenen staat, zal ongetwijfeld eveneens ontsporen door winst- en rendementsbejag. Daar komt maatschappelijke ellende van en de politici vragen zich dan opnieuw in alle toonaarden af hoe het toch kon gebeuren en geven natuurlijk de Markt de schuld. De Markt moet er volgens hen immers voor zorgen dat ons leven in de juiste banen wordt geleid? Terwijl dit alles volkomen onnodig is, want bij schuld hebben beide partijen schuld: de schuldeiser had moeten uitkijken aan wie zij geld leende en de schuldenaar moet afwegen of hij dat geld echt nodig heeft om het te willen lenen en dus een schuld aan te gaan. Nu wordt alles op het bordje van de schuldenaar geschoven in de naam van “vrijheid van contract” en vrije marktwerking. Enfin, lees het betoog van Lazzarato.’

‘Alleen een niet geëchte zoon kan de schulden van ons allemaal delgen door aan het kruis te sterven, neen, deze zoon spijkert zijn vader aan het kruis. Wow!’, zegt Ilham, ‘Dit boek is spannend, als je het leest met veronachtzaming van de canonieke kaders en wetten der conventie. Iconoclastisch. Prachtig.’

Semanur: ‘Joba kan Dreverhaven weerstaan doordat ze hem weigert een morele schuld af te kopen met geld of te delgen middels een huwelijkscontract. Joba manifesteert zich als een soort Maria. De omkering is ook fraai: zij stoot haar zoon van zich en niet zoals bij de bijbel-Jezus, de zoon die zijn moeder verloochent, want hij is immers Gods zoon. Dreverhaven blijkt een corrupte man, de “beul der armen” die zijn soortgenoten terroriseert wanneer ze als schuldenaren aan hem zijn overgeleverd. Dreverhaven zoekt de dommen (zalig zijn de armen van geest?) als slachtoffer uit, een sadistische tiran. Dreverhaven neemt tokkies te grazen, losers die hun rechten niet kennen en geen brief kunnen schrijven aan de burgemeester of de koning, om hun beklag te doen. Kortom: de ellendigen, les miserables, the deplorables.
Dit soort gedrag kunnen we in de toekomst natuurlijk ook hier veel meer verwachten dan nu al het geval is, want de menselijke natuur verandert niet zo rap. Dus moet je als politici geen kaders scheppen waarin zich de nare kanten kunnen manifesteren en uitgeleefd worden.’

Ilham: ‘Ik ga Bordewijks “Karakter” lezen met Lazzararato en Michel Foucault erbij. Wedden dat mijn pupillen dol enthousiast raken?’

Bas Heijne: ‘Kunstschandaal’   NRC 14 oktober 2017

https://www.nrc.nl/nieuws/2017/10/14/kunstschandaal-13481113-a1577263

Jochem van Staalduine: ‘Incassobureaus kopen schulden op om ze daarna met harde hand te innen’  Volkskrant 17 oktober 2017

https://www.volkskrant.nl/economie/incassobureaus-kopen-schulden-op-om-ze-daarna-met-harde-hand-te-innen~a4522075/

Ko van ’t Hek: ‘Musea worden door het kabinet misbruikt voor de Nationale Identiteit’   Trouw 17 oktober 2017

https://www.trouw.nl/opinie/musea-worden-door-het-kabinet-misbruikt-voor-de-nationale-identiteit~aea28b9b/

Maurizio Lazzarato (2011/2012): The making of the Indebted Man. An Essay on the Neoliberal Condition  /  ISBN:  978 – 1 – 58435 – 115 – 3  / Cambridge, Mass. & London: MIT Press

http://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/0268580914544435c?journalCode=issa

http://www.beleggenmetkennis.nl/Tulpenmanie.html

Bordewijks roman Karakter is op de site van dbnl te lezen in de uitgave van 1938

F. Botero  https://nl.wikipedia.org/wiki/Fernando_Botero

F. Rops   https://nl.wikipedia.org/wiki/F%C3%A9licien_Rops

 

 

 

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Vermoordt Meursault zijn vader en wil hij met zijn moeder trouwen?

Jerry Mager
op nelpuntnl.nl, 2014 september 20, 21

‘Alles welbeschouwd is de beste manier om te praten over wat men liefheeft, er luchthartig over praten. Wanneer het over Algerije gaat ben ik altijd bang een gevoelige snaar in mijn innerlijk te raken, waarvan ik het blinde en plechtige lied ken. Maar in ieder geval kan ik zeggen dat Algerije mijn echte vaderland is en dat ik, waar ook ter wereld, haar kinderen en mijn broeders herken aan die vriendschappelijke glimlach die ik in mij voel opkomen als ik hen ontmoet.’
Albert Camus (1998:561): Kleine gids voor steden zonder verleden

Bijna iedereen die deze titel leest, denkt direct aan het verhaal van Oedipous (hij met de doorboorde / gezwollen voeten) en aan Sigmund Freud. Oedipous doodt zijn vader Laios zonder te weten dat het zijn vader is. Vervolgens overwint hij de sfinx waardoor Thebe gered is. Als beloning trouwt hij met zijn moeder, koningin Iocaste. Volgens Sigmund Freud beschouwt het mannelijke kind in de oedipale ontwikkelingsfase, zijn vader als rivaal, concurrent, om moeders gunst.
Meursault is de protagonist, het hoofdpersonage, in het verhaal L’Étranger van Albert Camus. Deze Meursault staat terecht en wordt veroordeeld voor het doodschieten van een ander mens, een Arabier. Het verhaal is gesitueerd in Algerije toen dat een kolonie van Frankrijk was. Het verhaal begint met de informatie, de vaststelling: Vandaag is moeder dood / ‘Aujourd’hui, maman est morte.‘ Dit wordt altijd vertaald met: Vandaag is maman/moeder gestorven/overleden. Er staat echter: ‘est morte’ en bijvoorbeeld niet ‘mourût’ (passé simple). Ik ben tot de slotsom gekomen dat ‘is dood’ voorlopig nog de beste vertaling is. Maar, dat kan veranderen. Moreau Oedip_sfinx

Meursault constateert: Vandaag is moeder dood. Hij meldt dat aan de lezer, maar ook aan zichzelf. Wanneer zijn moeder precies overleed is niet vast te stellen. Meursaults vader is al dood en Meursault realiseert zich dat hij dus wees is. Dat wil zeggen dat zijn maatschappelijke status is veranderd.

identiteit
Je kunt je Meursault aan het begin van het verhaal als een Oedipous voorstellen, maar dan in omgekeerde richting gaande.
Koning Laios laat zijn zoontje Oedipous met doorboorde voeten in het bos aan een boom binden, opdat wilde dieren hem zouden verscheuren. Een herder vindt het jongetje en redt zijn leven waardoor de verschrikkelijke profetie kan worden verwerkelijkt en bewaarheid. Langzamerhand wordt duidelijk wie Oedipous is en wat hij (onwetend) heeft gedaan. Oedipous werd grootgebracht zonder te weten wie zijn echte ouders zijn, maar komt daar allengs achter. Oedipous bevestigt zijn tragische identiteit door de gruwelijke daden die hij begaat, waarbij hij zware maatschappelijke taboes doorbreekt en heilige voorschriften overtreedt.

Meursault wordt weliswaar grootgebracht door een moeder, maar beseft allengs dat hij steeds minder weet wie zijn ouders werkelijk zijn – en dus wie hij is. De dood van zijn moeder (‘Maman est morte’) maakt zijn identiteit definitief onbestemd, zet zijn bestaan op losse schroeven. Zijn tragische lot wordt net zo bepaald door het toeval als dat van Oedipous.
Het woordje ‘hasard’ komt op de relevante momenten veelvuldig voor (Fo, 144), net als ‘malheur’ (een ongeluk), maar de juristerij wil daarvan niets weten, kan daar immers niets mee. Het is haar taak het toeval te vonnissen en per-ongelukjes uit te schakelen. Zij wil motieven horen en probeert achter drijfveren te komen. Bij Meursault is ze daarvoor echter aan het verkeerde adres. ‘Alles en niets is waar’ / ‘Tout est vrai et rien n’est vrai.’ Om motieven voor je daden te hebben, moet je immers weten wie je bent en een omlijnd doel nastreven, in ieder geval kunnen formuleren en motiveren.

Meursault laat zich niet plaatsen, hij laat zich niet onderbrengen in de daar ter plekke en dan geldende categorieën, hij is vreemd, hoort nergens bij. Meursault wordt daarom als een bedreiging beschouwd en ervaren. Zijn proces, berechting en vonnis zijn een ontkenning van zowel de identiteit en individualiteit van Meursault als van die van de arabier. De Franse koloniale overheerser, in de persoon van juristen en clerus, dicteert de werkelijkheid en definieert de waarheid.

Nog een omgekeerde identiteitsontwikkeling in het verhaal is die van de naamloze autochtoon tot Algerijn. Meursaults slachtoffer is een naamloze arabier, een inlander, die geen naam heeft. Aan de inlanders wordt in L’Étranger gerefereerd als arabieren of moren. Zij vormen en bevolken de vijandige en bedreigende buitenwereld. Ook als zij onverschilligheid veinzen, vooral dan. Alleen de Fransen/europeanen hebben namen. Meursault heeft slechts een achternaam, die tevens soortnaam is.
Algerije bevecht haar onfhankelijkheid op Frankrijk. Alle pied noirs – een bonte verzameling landslui – zullen Meursaults blijken te zijn, die zich noch Algerijn noch Fransman kunnen voelen en noemen. Tussen wal en schip geraakt, ontworteld en ontheemd, misschien vergelijkbaar met de sans papiers van tegenwoordig. Julia Kristeva extrapoleert dit verder, door ons allemaal tot Meursaults op deze planeet te bestempelen.

Zou Meursault zijn moeder dood gehad willen hebben? Meursault is van mening: ‘Alle gezonde naturen hadden in meerdere of mindere mate naar de dood verlangd van de mensen van wie ze hielden.’ (AM, 66; Fo, 100 > AM = Adriaan Morriën, vertaler; Fo = Folio, Franse tekst). Of hij van zijn moeder hield? ‘Ja, net als iedereen’/ ’Oui, comme tout le monde.’ / ‘Wat ik wel met zekerheid kon zeggen was dat ik liever had gezien dat moeder niet was gestorven.’ / ‘Ce que je pouvais dire a coup sûr, c’est que j’aurais préféré que maman ne mourût pas.’ (AM, 66; Fo, 100) Het is Meursault allemaal om het even. Zou Meursault zijn vader hebben willen doden? Dat weten we niet, maar ik acht dat niet onmogelijk. Alleen niet op de ‘normale’ manier vermoorden, maar toevallig, per ongeluk, niet wetende dat het zijn vader was en zonder dat er een bedoeling, een intentie, een motief, aan zijn daad ten grondslag zou liggen. Precies zoals hij de arabier doodschoot..Orientalism_50prct

oriëntalisme
L’Étranger bestaat uit twee delen: vóór en ná de moord. Na de moord wordt Meursault gevangen gezet en door de mangel gehaald van het Franse penitentiaire systeem en de katholieke kerk. De aanleiding voor zijn proces en uiteindelijke veroordeling tot de guillotine, sneeuwt snel onder en komt eigenlijk niet meer ter sprake. Alle aandacht richt zich op de gevoelloosheid die Meursault bij de dood van zijn moeder tentoon spreidt. Dat is ongepast en buitenissig, bijna exotisch en oriëntaals onaangedaan.
Lees maar hoe de manier van kijken van de Arabieren projecterend wordt beschreven (AM, 51; Fo, 77): ‘Ils nous regardaient en silence, mais à leur manière, ni plus ni moins que si nous étions de pierres ou des arbres morts.‘ / Ze bekeken ons zwijgend, zoals zij dat doen, alsof we niet anders waren dan stenen of dode bomen. [mijn vertaling; jm]
Het verband met Oedipous drong zich aan mij op toen ik het verhaal voor de zoveelste maal herlas, terwijl ik kort daarvoor een tekst van Michel Foucault had gelezen. Op de relatie met Foucault ga ik hier niet verder in, dat komt ongetwijfeld in een volgende blog, maar ik heb het dus niet zelf bedacht of verzonnen. Foucault trouwens ook niet.

misselijke vader
In afwachting van zijn onthoofding denkt Meursault aan zijn vader (AM, 114; Fo, 165-166) door een verhaal dat zijn moeder hem over zijn vader heeft verteld: ‘Ik had hem niet gekend. Het enige dat ik met zekerheid over deze man wist, was misschien wat moeder me toen over hem had verteld, namelijk dat hij een keer naar de terechtstelling van een moordenaar was gaan kijken. Hij was al ziek geworden bij de gedachte dat hij erheen zou gaan. Toch was hij gegaan en na zijn terugkeer had hij de halve ochtend moeten braken. Dat verhaal had me toen een zekere afschuw voor mijn vader bezorgd. Maar nu begreep ik. Het was zo natuurlijk.
Hoe was het mogelijk dat ik niet had ingezien dat er niets belangrijker was dan een terechtstelling en dat die in zekere zin voor een mens zelfs het enige werkelijk belangwekkende betekende. Als ik ooit uit de gevangenis zou komen, dan zou ik naar alle terechtstellingen gaan kijken.’
Meursault wil zijn vader overtreffen en maakt hem daarbij tegelijk tot karikatuur. Meursault wil dat wat niet kan en dwingt zichzelf daarmee in de onzijdige positie, de onaangedane toeschouwer voor wie niets en alles even belangrijk en dus onbelangrijk is.

bedouinemeisjes-1

humor
Afhankelijk van de stemming waarin verkeer, lees ik die bovenstaande passage over de vader als humor, als het-de-lezer-op-de-hak-nemen, als tongue-in-cheek-bewijs van Meursaults morbide verdorvenheid, als index voor het feit dat Meursault helemaal niet onverschillig is jegens de gebeurtenissen des levens, als sneer naar de doodstraf en dan in het bijzonder middels de Franse valbijl, het justitiële systeem, de kerk, de maatschappij en verder nog wat andere zaken misschien?
Waarom eigenlijk voelt Meursault afschuw jegens zijn vader? Is het omdat de man naar een onthoofding is gaan kijken, omdat hij niet tegen het schouwspel kon, beide, om iets anders? Meursault stelt zich voor hoe het moet zijn om de rol van toeschouwer bij een publieke executie te vervullen en daarna te kunnen braken. Na dat beeld krijgt hij het verschrikkelijk koud en krimpt onder zijn deken ineen: ‘Mijn tanden klapperden zonder dat ik het kon tegenhouden.’

Freud revisited
Meursault heeft zijn vader nooit gekend en hij heeft dus de oedipale fase met de bijbehorende conflicten die samenhangen met de strijd om moeders gunst, niet doorlopen. Hij hoort nota bene van zijn moeder dat zijn vader is gaan kijken naar een publieke onthoofding. Meursault senior was als het ware getuige van de toekomstige terechtstelling van zijn zoon. Meursault junior wordt immers tot de guillotine veroordeeld. Meursault junior delft dus na de dood van zijn moeder en vader alsnog het onderspit in de strijd tegen zijn vader, die hij nooit als sparring partner in een normale ontwikkeling is tegengekomen.
Mevrouw Meursault is weduwe, une veuve (ook de guillotine werd la veuve genoemd). In het verhaal uit de krant die Meursault in zijn cel vindt (zie hierna), vermoordt een moeder haar zoon. Ik meen dat Vladimir Nabokov ergens (Invitation to a Beheading ?) de geslachtsdaad tussen man en vrouw metaforisch verbeeldt als een onthoofding – maar dit zou ik moeten nazoeken. Van hieruit kun je relaties leggen met castratie-angst, incest (Oedipous – Iocaste), homosexualiteit (Laios en Chrysippus, de zoon van Pelops) en een oeverloze zee van andere (psychoanalytische) interpretaties. Bijzonder boeiend om er op deze manier over na te denken en spannend om mee te stoeien.sigm-freud 3 meesters

spelbreker
Meursault is allesbehalve gevoelloos. Hij is onverschillig, en wel jegens de foute dingen, in die specifieke context. Meursault vertikt het – zijns ondanks – om de Franse instituties houvast aan hem te verschaffen. De Franse juristerij en de clerus willen hem determineren, identificeren, maar Meursault is spelbreker en dus moet hij vernietigd worden, ausradiert.
De volgende passage over identiteit is humor (AM, 89; Fo, 132): ‘Nog eens moest ik mijn naam, beroep en woonplaats opgeven en ondanks mijn geprikkeldheid vond ik eigenlijk dat het nogal vanzelf sprak, want het zou al te erg zijn wanneer de verkeerde veroordeeld werd.’ De impliciete vraag in dit verhaal is voor mij als lezer, of inderdaad de juiste persoon wordt veroordeeld, want waar gaat het proces eigenlijk over?

juristerij
Die vraag stelt de advocaat van Meursault ook (AM, 99; Fo, 145): ‘Ik vraag u, wordt hij beschuldigd zijn moeder te hebben begraven of een man te hebben gedood?’ Na het proces van Meursault zal een vadermoordenaar worden berecht en de openbare aanklager verbindt die twee strafzaken op een manier die Oedipous op z’n kop zet. [vignet > moeder vermoordt zoon] De aanklager (AM, 99; Fo, 146): ‘ik beschuldig deze man een moeder te hebben begraven met het hart van een misdadiger.’ / ‘ …. d’avoir enterré une mère avec un coeur de criminel.’ Nota bene: ‘une mère, niet: ‘sa mère’ en bovendien weet ik niet op wie dat misdadige hart betrekking heeft: op de moeder of op Meursault? Op bladzijde 105 AM (Fo, 154) legt de aanklager expliciet het verband tussen de vadermoordenaar en Meursault: ‘ “Ik ben ervan overtuigd mijne heren … dat gij mijn gedachten niet al te vermetel zult vinden wanneer ik zeg dat de man die hier op deze bank zit ook schuldig is aan de moord die dit hof morgen zal hebben te berechten. Hij dient overeenkomstig te worden gestraft”.‘

dubbele moord
Volgens de aanklager is Meursault dus ook een vadermoordenaar. Hij moet worden berecht voor maar liefst twee moorden: die op zijn moeder en op zijn vader. Terwijl hij een arabier heeft doodgeschoten. Blijkbaar heeft Meursault zwaar gezondigd tegen de taboes, regels, codes en geboden die in dat koloniale wereldje angstvallig in acht genomen worden. De Fransen in hun koloniën zijn blijkbaar beducht om hun identiteit en superioriteit en Meursault laat zich niet paaien hun kant te kiezen.

Meursault heeft de Arabier naar zijn zeggen zonder opzet en per ongeluk gedood, net als Oedipous zijn vader per ongeluk doodde. Misschien is dat ‘per ongeluk’ en ‘bij toeval’ een extra verzwarende omstandigheid, want moedwillig een Arabier vermoorden, zou wellicht (off the record natuurlijk) teminste nog als de daad van een ware Fransman hebben kunnen worden aangemerkt. Het zou in die koloniale context in ieder geval begrijpelijk gevonden kunnen worden. Zelfs een criminele Fransman is tenminste een Fransman en een crimineel. Maar Meursault wil niets en alles tegelijk zijn en daar hebben de autoriteiten geen geduld en geen genade mee.

Oedipous ondersteboven vanwege het vignet (AM, 81; Fo, 122-23) over de zoon die door zijn moeder en zuster vermoord wordt vanwege zijn geld. Meursault leest het verhaal in een stukje krant dat hij in zijn cel onder zijn matras vindt. De beide vrouwen uit het krantenbericht herkennen hun zoon en broer niet, die zich – om hen te verrassen – niet aan hen bekend maakt. Als ze achteraf de waarheid te horen krijgen, hangt de moeder zich op en de zuster verdrinkt zich. camus 2 redenen-30 prct

huwelijk = zelfmoord
Meursault: ‘ “dat verhaal moet ik wel duizenden malen hebben overgelezen. Aan de ene kant leek het onwaarschijnlijk, maar aan de andere kant was het volkomen natuurlijk. In elk geval vond ik dat de reiziger zijn lot een beetje had verdiend en dat men er nooit een spelletje van moet maken.” ‘
Meursault heeft iedere steen in zijn cel uit het hoofd geleerd, maar hij leest dit verhaaltje duizenden malen? Wil hij de plaats van de vermoorde zoon innemen, of voelt hij zich door zijn moeder vermoord? Een omkering: zijn moeder heeft hem geestelijk vermoord. Wat is er natuurlijk aan het vermoorden van een onbekende in zijn slaap met het doel hem te beroven? Meursault vindt dat je met identiteit geen spelletjes moet spelen. In ieder geval is het hier een moeder die (per ongeluk) haar zoon doodt, zonder zijn ware identiteit te kennen, of omdát zij niet wist wie hij was. Iemand in zijn slaap vermoorden om zijn geld is niet netjes, maar blijkbaar minder erg als het geen familie is.
Trek je deze redenering door dan vindt Meursault zijn eigen veroordeling ook niet zo vreemd, want hij kan immers niet duidelijk maken wie hij is, men gelooft hem niet als hij zegt dat hij net als ieder ander mens is. (AM, 67; Fo, 101) Niemand wil tot een Meursault worden bestempeld. Meursault is een melaatse – net als de arabische verpleegster, die bij zijn dode moeder waakt  / ‘ … j’ai vu qu’elle portait sous les yeux un bandeau qui faisait le tour de sa tête. À la hauteur du nez, le bandeau était plat.’ (Fo, 14-15); zij heeft onder het verband blijkbaar geen neus meer. Daarom verwerpt Meursault ook zelf zijn gratieverzoek. Hij ziet er de logica van in dat hij onherroepelijk moet verdwijnen. Hij past niet in het pulletje. Had hij die man niet doorgeschoten dan was Meursault vermoedelijk blijven doorsudderen in de dodelijke sleur en routine zoals die in het eerste deel van het verhaal beschreven worden.Totdat hij onder tram zou zijn gekomen, of met Marie trouwt. mariage_algerien_1

Over het huwelijk schijnt Camus ooit een grapje in deze trant te hebben gemaakt. Op de vraag wat volgens hem de zekerste manier van zelfmoord was, zou hij hebben geantwoord: een vaste baan + een pistool, of het huwelijk. Meursault bekent Marie dat hij niet van haar houdt, maar geen bezwaar heeft tegen een huwelijk met haar. Het formele huwelijk betekent een administratieve status, en daar is Meursault allergisch voor. Als het huwelijk hem echter overkomt, kan hij daar niets tegen doen.

breisters
Het is haast jammer om bepaalde informatie te gebruiken om het verhaal sluitend te interpreteren, zoals het felle licht in het vertrek waar zijn moeder ligt opgebaard en dat Meursault niet kan uitdoen of dimmen; het is aan of uit, digitaal dus. Dat licht doet me denken aan de tropenzon die Meursault fataal zal worden. Meursault banjert uren in de tropische middagzon en heeft natuurlijk een zonnesteek opgelopen. In die toestand schiet hij iemand dood. Van een zonnesteek moet je meestal braken. Meursault relateert het braken van zijn vader aan zijn zonnesteek.
De breiende Arabische verpleegster, die vermoedelijk melaats is, fungeert als voorafje voor het guillotineren. Aan de voet van de guillotine in Parijs zouden namelijk altijd breisters, tricoteuses, zitten.Er blijft gelukkig nog genoeg over om je als lezer door te laten verrassen.

tricoteuses de la veuveactuele absurditeit
L’Étranger wordt als absurde vertelling beschouwd. Hoe vaker en nauwkeuriger je het verhaal echter leest, hoe minder absurd het allemaal wordt. Ik merk tijdens het lezen dat ik vaak tussen ‘karikatuur’ en ‘absurditeit’ zit. Ik geloof dat het voor een belangrijk deel aan de (culturele?) context ligt of je iets als absurd of karikaturaal ervaart.
In de tijd waarin Camus en Meursault leefden, was kolonialisme een gangbaar en gebruikelijk paradigma. Meursaults opstelling en houding zou je vanuit dat oogpunt als absurd kunnen typeren. Nadat kolonialisme úit was en de meeste koloniën zelfstandig waren geworden, kon je het optreden van het koloniale machtsestablishment – in L’Étranger wordt dat verpersoonlijkt door de magistratuur en de clerus – als absurd bestempelen. Camus steekt trouwens ruimhartig de draak met beide instituties, getuige de manier waarop hij juristerij en clerus neerzet. Hij lijkt te karikaturaliseren, maar het absurde ligt ‘m dan weer in het gegeven dat hij gelijk kan hebben en vaak ook gelijk heeft. Absurd dat er zulke juristen/rechters en geestelijken rondlopen.

Hoe kijken wij over 50 jaar terug op bijvoorbeeld het ‘project Europa’, de invoering van de euro, het vrijemarkt-fundamentalisme, de NAVO, de IS en de kwestie Rusland-Oekraïne? Voor mij is de agressieve, onbekookte, snelle uitbreiding van de EU absurd. Ik beschouw het als een vorm, een modaliteit, van achterhaald, financieel gedreven winstgericht neokolonialisme-met-oogkleppen.
Voor de EU-craten echter is de ‘het project Europa’ een dikke goedbelegde boterham, gesneden koek. Personen die niet zo hard van stapel wensen te lopen, zijn in hun ogen waarschijnlijk abjecte absurdisten, Meursaults die verdienen geneutraliseerd te worden. De massa van ons bestaat in toenemende mate uit vreemdelingen en heeft geen invloed op de gang van zaken. Die wordt in Brussel, Washington en waar al niet verder, bedisseld. De meesten van ons zijn Meursaults, niettegenstaande de geavanceerde communicatiemiddelen en –mogelijkheden die ons ten dienste staan.
Krantenberichten kunnen we maar beter met kilo’s zout nemen en dubbelchecken waar mogelijk. We stemmen, omdat het bij ‘de Democratie’ schijnt te horen. De anonieme arabier uit L’Étranger snijdt nu voor de camera mensen de keel door en heeft een eigen staat, de IS, gesticht. Ons antwoord: bombarderen. Die ander, die beangstigende vreemdeling, maakt echter deel van onszelf uit, étrangers à nous-mêmes.
Met Rusland is het bijna hetzelfde verhaal: zij zijn de vijand, wij zijn de good guys, die het beste met de wereld voorhebben. Gaan wij het winnen? Tot de volgende 9/11 en met nog hoeveel MH17s ertussen? Absurd.

Een troost: L’Étranger behoort in ieder geval tot het genre voordelige boeken. Het is een koopje. Je leest iedere keer een ander verhaal. Daarom kun je L’Étranger best in meerdere uitgaven en vertalingen aanschaffen, hetgeen een extra dimensie toevoegt aan het leesplezier, want ieder vertaling resulteert opnieuw in een ander verhaal.

* * *

Meer over L’Etranger:
http://www.jerry-mager.nl/leuke-dingen-voor-de-mens/de-moeder-zee-en-zee-moeder-in-de-vreemdeling-van-albert-camus/

Gebruikte uitgaven:

Franse tekst L’Étranger, Gallimard: Folio (2014/1942), ISBN: 978-07-036006-4 (paperbackje)

Vertaling Adriaan Morriën (2011/1949): De vreemdeling, bij de Bezige Bij (Amsterdam), ISBN: 978 90 234 6257 6 (paperback)

Referenties

Camus: ‘De zomer’ in de Bezige Bij bundel uit 1998 / Amsterdam / ISBN: 90 234 3756 x CIP; Franse tekst uitgave Gallimard (1959/1967/1936,1937,1938/; nr. 30-33-2154-01): Noces / L’Été / het citaat aan het begin staat op bladzijde 134: ’ ….. Mais je puis bien dire au moins qu’elle est ma vraie patrie et qu’en n’importe quel lieu du monde, je reconnais ses fils et mes frères à ce rire d’amitié qui me prend devant eux.’

Het vignet over de moeder die haar zoon vermoordt, uit de krant in L’Étranger, gebruikt Camus voor zijn toneelstuk Le Malentendu (1942, Théâtre Mathurins, met Maria Casarès in de hoofdrol)

Julia Kristeva (1988): Étrangers à nous-mêmes / Paris: Fayard / ISBN: 2-213-02177-5
Nederlandse vertaling: ‘De vreemdeling in onszelf’ / 1988; Amsterdam: Contact / ISBN: 90 254 6831 4 / NUGI 644

[Pro memorie: Meursault doet denken aan Boldwood > hardhout, uit Thomas Hardy’s Far from the madding crowd, maar Boldwood is schematischer, karikaturaler, dan Meursault].

[PM: Meursault spelbreker > Huizinga > Homo Ludens]

 

 

link >  nelpuntnl.nl

 

 
Leave a comment

Posted by on september 20, 2014 in leuke dingen voor de mens, literatuur

 

Tags: , , , , , , , , , , , ,