RSS

Tag Archives: niet-liberale democratie

Is Donald Trump de (onbewuste) kampioen van een niet-liberale democratie?

‘Amerika kun je na de verkiezing van Trump, een land op weg naar een niet-liberale democratie noemen,’ stelt Semanur vast, ‘omdat meer Amerikanen voor de Democraten (Hillary Clinton) gestemd hebben dan voor Trump. Door de Amerikaanse Grondwet en het kiesstelsel is echter de dictatuur van de meerderheid voorkomen en werd de met minder stemmen gekozen Trump president. Er is voldaan aan een wezenlijk kenmerk van de niet-liberale democratie: de meerderheid legt de minderheid niet zijn wil op. ’

*  Vrolijkheid *

Willemijn vindt dat hoewel badinerend door Semanur gebracht toch een provocerende presentatie: ‘Bekeken vanuit het frame dat we afgelopen dagen meestal hanteerden, heb je echter niet helemaal ongelijk. Waar ik moeite mee heb is dat scheiden van liberaal en democratie. Die samenstelling liberale-democratie is er zo ingestampt dat ik een redenatie als van Josiah Ober, Timothy Garton Ash (voortaan Gash) en Pankaj Mishra mentaal maar schoorvoetend kan bijbenen.’

‘Jij bent niet de enige hoor,’  zegt Zorah met een brede glimlach, ‘het politiek-bestuurlijke establishment negéért dat denkframe straal. Helaas, want de ontwikkeling naar vormen van niet-liberale-democratie zullen ondanks het politieke establishment blijven opkomen. In feite bestaat er midden in Europa al zo’n modaliteit van niet-liberale democratie, namelijk: Zwitserland. En wel door zijn referendum als politiek-bestuurlijk instrument dat iedere Zwitser dwingt tot participatoir (deelnemend) burgerschap. Meedoen, nog een centraal kenmerk van echte democratie: iedere zelfbewuste burger doet mee aan het politieke proces. Door referenda op z’n Zwitsers dwing je dat af.  Voor de Zwitser is politieke participatie inmiddels vanzelfsprekend. Vier keer per jaar moet hij over belangrijke vraagstukken zijn mening en oordeel geven. In Nederland maakt men moedwillig een karikatuur van het referendum.’

‘Gut ja!’ roept Willemijn, ‘de Zwitsers stemden per referendum het basisinkomen af, maar ze stemden net zo goed het hermetisch sluiten van de grenzen af, om maar te zwijgen van het uitzetten van niet-Zwitsers, immigranten dus. Toch bizar dat het politieke establishment hier, en natuurlijk de  met dat establishment symbiotische media, daar geen aandacht aan schenken! Ze blijven doorhameren op de “open grenzen,” de “mensenrechten” en “de Verlichting” zelfs wanneer straks het licht al lang uit is, vrees ik.’

* Hilariteit *

‘Indien Wilders het effectief framet, kan hij ver boven de huidige politieke paljassen op de Nederlandse kiezersmarkt uitstijgen,’ meent Semanur. ‘Wilders heeft al een reputatie, een platform en een aanhang – ik stem op 15 maart ook op de PVV, maar ben geen aanhanger van déze Wilders  – maar wat ook hij mist, is gesofistikeerde intellectuele spirit. Wilders zou om te beginnen op de bandwagon bij Trump en Putin kunnen springen, zoals Theresa May van Groot Brittannië doet.’

‘Wilders wil wel, maar Trump wil niet van Wilders weten,’ zegt Zorah grinnikend, ‘Trump heeft Wilders geloof ik een audiënte geweigerd. Net als bij Marine le Pen. Ik vermoed dat Trump donders goed doorheeft dat zowel Wilders als le Pen eerder een liability (een risico) zijn dan een asset (een aanwinst). Angela Merkel is voor Trump wél de moeite waard, want Duitsland leidt als economische grootmacht de roedel die tesamen het zogeheten “ project Europa” op de been houden.’

‘Nederlands politici zitten vastgebakken aan Duitsland,’ herinnert Willemijn, ‘én griezelig genoeg ook aan Israël, tenminste sommige Nederlandse politici zijn dat. Wilders heeft in ieder geval het referendum als politiek instrument laten analyseren en het staat op de PPV-site. Ook heeft Wilders een poging gedaan om te onderzoeken of uittreden uit de euro voor Nederland haalbaar was. Dat vind ik van intenties in een positieve richting getuigen, in tegenstelling tot de schijnheilige slogans van de andere Haagse pipo’s. Dus daarom stem ik op de PVV. Ik zie geen andere keus, behalve weer niet gaan stemmen. Maar dan zou ik de politieke paljassen opnieuw in de kaart spelen en daar heb ik inmiddels schoon genoeg van.’

‘Voor de duidelijkheid,’ zegt Zorah, ‘pakken we de omschrijving van niet-liberale democratie van Josiah Ober er bij. Ober zegt: “ ….  the modern tendency to conflate democracy with liberalism has made it harder to implement a successful democratic but non-liberal regime. Such a regime falls short of what liberal democrats hope for: it might not support human rights, might impose religious conformity, might distribute material goods less than justly. But a non-liberal democratic regime can be stable and need not devolve into majoritarian tyranny. It should provide political equality along with basic political freedoms for citizens. When the alternatives are repressive autocracy or anarchy, democracy – as collective self-government – is a worthy goal.”

Een zuivere liberaal zou deze vorm van democratie onbevredigend vinden, want er is  geen onvoorwaardelijke steun voor mensenrechten, geen absolute godsdienstvrijheid en een niet altijd rechtvaardige verdeling van de gezamenlijk koek, het materiële snoepgoed …’

Willemijn onderbreekt: ‘Dat laatste gebeurt nu ook al: het establishment graait de vetse brokken binnen. Onze zogenaamde volksvertegenwoordigers voorop! Met name de bankiers boeren beestachtig goed vanwege de inmiddels routinematige “reddingen” van hun banken met ons belastinggeld! Wedden dat er afgelopen week in Davos (dat ligt natuurlijk niet toevallig in Zwitserland) weer menige deal is gesloten tussen diverse politici en bobo’s van het bedrijfsleven (wat dat ook moge zijn) voor een vette baan na het politieke leven?’

‘Daarom leven wij ook niet in een liberale democratie, maar op zijn best in een nep-neoliberale democratie,’ zegt Zorah grinnikend. ‘Meneer Poroshenko van de Oekraïne kon in Davos nota bene volop propaganda maken voor zijn corrupte regime met een beroep op de democratie.  Willen we méér corrupt Europa?  Welja!?  We willen méér corrupt Europa, natuurlijk. Dat is goed voor de economie!’  Ze fluistert: ‘Maar is het ook  goed voor de Verlichting? Straks slaan de stoppen door.’

*  Vrolijkheid  *

‘Trump is geeen voorstander van absolute godsdienstvrijheid,’ zegt Semanur, ‘in ieder geval niet met moslims. Op dat punt is Trump zeker geen liberaal. Bij zijn inauguratiecircus waren zowat alle godsdiensten vertegenwoordigd, maar geen islamitische. Dat is natuurlijk tegen het zere been van de Verlichting, neem ik aan. Maar kunnen we ons de pseudo-liberale democratie veroorloven waarin we nu leven? Hoe lang nog?’

‘Trump demonstreert dat hij de Verlichting een lachertje vindt,’ zegt Zorah, ‘daarom dat hij alle Obama-ambassadeurs uit Europa heeft weggestuurd, die moeten hun ambassades ontruimen.  Alleen de beroepsdilomaten mogen blijven zitten, de politiek-benoemden moeten het veld ruimen, dat vertelt Caroline de Gruyter. Die hebben hun ambassadeursposten gekocht van Obama en de Democraten.’

Trump geeft daarmee tegelijk de meeste Europese landen een veeg uit de pan,’ meent Semanur, ‘want het is volgens Trump helemaal niet erg dat die landen even geen Amerikaanse ambassadeur hebben. Zo belangrijk vindt the Donald al die verlichte mensenrechtelijke-vingertjes-heffers nu ook  weer niet.’

‘Trump sluit zich aan bij Putin in het op hun nummer zetten van “het moreel-ethische superieure Europa”, ‘ stelt Zorah vast, ‘daarom moeten die Democratisch ambassadeurs weg. Die waren ook voor de Verlichting en de mensenrechten.’

‘Trump kent zijn Machiavelli,’ zegt Willemijn, ’nu is hij, Trump, de baas en dus sloopt hij meteen de standbeeelden van zijn voorganger Obama. Hij gaat Obama’s belangrijkste monument, Obamacare, ontmantelen, waardoor vele van zijn kiezers straks opnieuw onverzekerd tegen ziektekosten zijn. Hoe ironisch nietwaar?’

‘Nou het wordt nog pikanter,’ meent Semanur, ‘want je zou kunnen stellen dat Trump de Russen steunt tegen de Duitsers die de financiers van Europa zijn. Trump heeft gesneeerd dat de EU slechts als instrument voor Duitsland dienst doet. Net als in WO II steunt Amerika de Rus ook nu tegen de Hunnen. Dat verzwakt Duitsland, terwijl het Rusland aan Amerika verplicht.’

Willemijn: ‘Volgens Trump gebruikt Duitsland de EU en de NAVO om Europa te koloniseren. Dat zint the Donald allerminst, want Amerika moet de eerste zijn en geen concurrentie van Europa hoeven te duchten. De NAVO, waaraan Amerika het meeste bijdraagt,  is er niet om Duits-Europese belangen te behartigen. Vandaar dat hij en de NAVO en Duitsland als aftands en achterhaalt afdoet. Tegelijk zoekt Trump toenadering tot Rusland, waar hij in Putin een politiek-ideologische geestverwant ziet. Bovendien is Rusland volgens Trump economisch zwak en heeft Amerika dus niets van Putin te vrezen.’

‘Putin ideologisch verwant aan Trump, dat is een interessant gezichtspunt,’ zegt Zorah, ‘beiden staan een vorm van niet-liberale democratie voor, die aanvaardbaar blijft omdat het nog net geen dictatuur is.’

Willemijn: ‘Ik denk dat Trump vooral respect heeft voor Putin vanwege de wijze waarop die Rusland regeert, als een grote onderneming een complexe business. Misschien zoals de tsaar ooit Rusland regeerde. Op die manier wil Trump Amerika besturen, als een verlengstuk van het Trump-imperium. Het Amerikaanse geld en materiaal dat nu nog naar de NAVO gaat, moet worden gebruikt ten bate van Amerika en niet voor de Europese free riders. Als Trump zich met Rusland aanvriendt en daartoe meteen de NAVO afknijpt, slaat hij twee vliegen in een klap.’

‘Ik citeer Gash over vormen van autoritaire, niet-liberale, hybride (quasi?) democratieën in Hongarije, China en Rusland’ zegt Semanur en ze leest voor: “A young liberal hero of 1989, Viktor Orbán, is now a nationalist populist leading Hungary toward authoritarianism and explicitly praising the “illiberal” example of Xi Jinping’s China and Vladimir Putin’s Russia. Border controls have been reimposed between Schengen countries (“temporarily,” of course), in response to the flood of refugees from Syria, Iraq, and Afghanistan—areas where our so-called European foreign policy has proved little more than waffle.”
Dat laatste is niet bijster vleiend voor ons politiek-bestuurlijke establisment.’

‘O ja,’ zegt Willemijn terwijl ze op het beeldscherm wijst, ‘dit is zo’n ijzersterk Trump-citaat dat Gash aanhaalt: “The only important thing is the unification of the people,” said the Donald, “because the other people don’t mean anything.” Eigen volk eerst. Dat schijn je tegenwoordig te moeten roepen als rabiaat progressieve patriot.’

‘Meteen achter deze passage heeft Gash het over 48% van de Britse stemmers die op 23 juni 2016 tegen de Brexit stemde,’ zegt Semanur, ‘dat waren er maar drie procent of zoiets minder dan de vóór-Brexitstemmers, dus ook hier kun je niet spreken van een meerderheid die vóór stemde en daarmee de minderheid – 3% minder is haast geen minderheid te noemen – zijn wil oplegde. Hier werkt dus de democratie en is ook hier geen sprake van dictatuur van de meerderheid. Zie Ober in Aeon.’

Zorah: ‘Gash zou volgens menig lid van het Nederlandse politieke establishment met de daaraan gelieerde mainstream media, Wilders op het oog gehad kunnen hebben toen hij schreef:  “Yet I think we do need a term to describe what happens when a government that emerges from a free and fair election is demolishing the foundations of a liberal democracy but has not yet erected an outright dictatorship—and may not even necessarily intend to. Words like “neoliberalism,” “globalization,” and “populism” are themselves imperfect shorthand for phenomena with significant national, regional, and cultural variations. “Hybrid regime” feels too unspecific, so unless and until someone comes up with a better term, I shall continue to use “illiberal democracy.”
Dus: een niet-liberale democratie, illiberal democracy. We zullen er aan moeten wennen, denk ik. Hoe sneller we ons met deze vorm van democratie los van (pseudo-)liberalisme vertrouwd maken, hoe beter.’

Semanur: ‘Timothy Gash trekt volgens mij politiek liberalisme en economisch liberalisme uit elkaar. Of hij daardoor het neo-liberalisme isoleert is me onduidelijk. Het is hoe dan ook een hele kluif om te analyseren en toch zal het moeten, net wat Ober zegt.’

‘Indien de PVV straks de grootste wordt en Wilders zou premier worden, dan zouden we misschien een vorm van niet-liberale democratie in Nederland te zien kunnen krijgen,’ oppert Willemijn.

Semanur betwijfelt dat: ‘Nederland is geen Amerika en de premier hier is niet te vergelijken met de Amerikaanse president. Bovendien, zelfs met de PVV als grootste partij en de VVD als goede tweede, blijf je die al keffende en kwijlende kuitenbijtertjes houden, die andere politieke pipo’s die ook een stuk van onze koek willen. Ik denk dat we in Nederland voorlopig nog zullen doormodderen met deze clubjes in een soort van oligarchie. Maar Als Trump er met zijn vorm van niet-liberale democratie iets herkenbaars en niet al te afstotelijks van maakt, dan zou dat Wilders’ positie wellicht kunnen verstevigen.’

‘Intussen zien we hoe Amerika met Engeland zich aanvrienden met Putins Rusland, terwijl Xi Jinping ook dichterbij schuift,’ zegt Willemijn, ‘zodoende komt Duitsland met zijn satellieten, waaronder Nederland, vanzelf snel geïsoleerd te staan. Tegelijkertijd laten zij en wij steeds meer nieuwkomers binnen, want wij zijn immers van “de Verlichting”, zodat we straks met al die nieuwkomers op ons tandvlees horrelen en die nieuwkomers ons zullen verwijten dat wij hebben verzaakt waardoor zij hier opnieuw in een aftandse negorij zitten.’

* Vrolijkheid *

‘Wat de geopolitiek ook voor keer en wending mag nemen,’ zegt Semanur, ‘wij hebben in Nederland voorlopig te maken een onvervalste neoliberale vrijemarkt maatschappij en dat merken we aan onze woningnood, onze stijgende huizenprijzen en de kunstmatig schaars gehouden primaire publieke voorzieningen. Dus laten we straks maar op Wilders stemmen, dan gaan we tenminste uit vrije keus de bietenbrug op.’

 

 

 

Josiah Ober: ‘Lessons of Demopolis . Wisdom from classical Greece: democracy and liberalism are both better off if we understand the difference between them.’    AEON  /  04 February, 2016
https://aeon.co/essays/the-marriage-of-democracy-and-liberalism-is-not-inevitable

Timothy Garton Ash: ‘Is Europe Disintegrating?’ New York Review of Books /  19 januari 2017 /https://www.nybooks.com/articles/2017/01/19/is-europe-disintegrating

Pankaj Mishra: ‘Bland Fanatics’ – London Review of Books  http://www.lrb.co.uk/v37/n23/pankaj-mishra/bland-fanatics

Marwan Bishara: ‘Five thoughts to sober up the morning after Trump’  /  al Jazeera  2017 01 20

http://www.bild.de/politik/inland/dr-frank-walter-steinmeier/die-alte-weltordnung-ist-vorueber-49896494.bild.html

http://www.bild.de/politik/aktuelles/politik-inland/steinmeier-welt-des-20–jahrhunderts-endgueltig-49900916.bild.html

Antonio Gramsci (2003): Selections from the Prison Notebooks /  London: Lawrence & Wishart / ISBN: 0 85315 280 2

Adam Smith (1982) : The Theory of Moral Sentiments,  VI.ii.I.16 /  Indianapolis: Liberty Fund /  ISBN: 0-86597-012-2

 

 

 
 

Tags: , , , , , , , , , , , ,