RSS

Tag Archives: Semanur

Drie gratuite gratiën en twee doedelzakken. Een iconografische exegese a.d.h.v. Ruben Oppenheimer en Tom-Jan Meeus

Tekst: Tom-Jan Meeus Illustratie: Ruben L. Oppenheimer  /  NRC site 28 oktober 2017

‘De meedogenloze omgangsvormen in de machinekamer van Rutte III

Deze week: de meedogenloze binnenkant van de nieuwe coalitie. Ofwel: van de gedepolitiseerde managementstijl van Rutte II naar het conflictverlangen in Rutte III.’

Inmiddels is ook duidelijker hoe de verhoudingen tijdens de onderhandelingen echt waren, ofwel: wie, op dit moment, informeel de baas van deze coalitie zijn.

In feite, legde een betrokkene me uit, was de formatie vanaf dag één een project van drie mannen – Rutte, Pechtold, Buma – die zozeer op elkaar zijn ingespeeld, en zoveel van elkaar weten, dat alle anderen deelnemers buitenstaanders zijn gebleven.

Dit gold al voor Jesse Klaver, van nature een weifelaar, en later ook voor Gert-Jan Segers, die tijdens het onderhandelen graag hardop mocht denken.

De twee relatief jonge leiders leken binnenskamers vaak te worden overvallen door de stijl van het ervaren trio.’

Rutte III: een kabinet met een ervaren kern en een ongewisse bestemming.

Een senator uit een coalitiefractie schetste het me dinsdag zo. Het motto mag Vertrouwen in de toekomst zijn, zei hij, maar je moet eens in de tekst van het regeerakkoord kijken: er staat geen woord over de toekomst in.

„Dat durfden ze blijkbaar zelf ook niet aan”, vertelde hij.’

‘De illustratie is gecomponeerd naar een schilderij van Rafaël,’ zegt Marieke beslist.

‘Dat ben ik met je eens,’ beaamt Semanur, ‘De Gratiën zijn:  1. Aglaia, zij staat voor schoonheid en glans, 2. Euphrosyne, zij staat voor vreugde en 3. Thalia (of Cleta), zij staat voor (op)bloeiend geluk. Hm, Pechtold, Rutte en Buma, dat vergt een boel willing suspense of disbelief hoor, maar goed, maar jij had er een creatief verhaal bij. Vertel en leg maar uit.’

Marieke: ‘De gratiën houden de door Hercules gestolen gouden appels in de hand. Hercules stal die appels van Antagonist. Antagonist staat voor oppositie, tegen protagonist.

Gert Jan Segers en Jesse Klaver zijn hier volgens mij de politieke doedelzakken. Segers is net als Petrus ondersteboven gekruisigd. Petrus vroeg daar om, omdat hij zich onwaardig achtte op dezelfde manier, in dezelfde houding, als Christus – hier Jesse Klaver – gekruisigd te worden. Dit is een grap-in-een-grap. Beiden zijn in feite loser.’

‘Dat met de kruisen en Segers-ondersteboven is volgens mij een toespeling op Segers’ club de CU en ook Buma’s CDA,’ meent Semanur. ‘Segers is bovendien vaak bijna letterlijk ondersteboven gekruisigd bij deze formatie-besprekingen. Enne, de appels hingen ook aan die boom aan de Hof van Eden, weetjeniet? Zo bezien krijgen die twee kruisigingen er minstens een dimensie bij hoor. O ja, drie gratiën en de drie-eenheid van Vader, Zoon en Heilige Geest. Jammer dat er  officieel maar vier ruiters van de Apoclyps zijn, maar who cares, Ruben Oppenheimer heeft er voor mij hier vijf afgebeeld en apocriefe verhalen vind ik altijd veel spannender.’

‘Terecht,’ meent Marieke, ‘Den Haag sterft tenslotte van de apocalyptische pipo’s. Okay, de slangen verbeelden voor mij, behalve algemene (vrouwelijke) arglist: Edith Schippers (VVD), Jet Bussemaker (PvdA) en Jeanine Hennis (VVD). Behalve voor arglistigheid, bedrog, en manipulatie, staat de slang hier voor onze Gezondheidszorg, Asklepios. De drie serpenten verbeelden in dit frame respectievelijk: het budget voor Gezondheidszorg (Schippers), Onderwijs (Bussemaker) en Militaire Zaken (Hennis).’

‘Hm,’ dat heb je wel erg snel gezien,’ zegt Semanur,’ Je vergeet Melanie Schultz van de VVD. Is die mevrouw iconografisch geen slang?’

‘Je hebt gelijk,’ zegt Marieke, ‘een dikke nog wel. Die past gewoon niet op de pagina. Oppenheimer kan onmogelijk de hele Haagse slangenkuil verbeelden.’

Semanur: ‘Heb je het stuk van T.J. Meeus bij de illustratie al gelezen?’

‘Cursorisch,’ zegt Marieke, ‘de illustratie is naar mijn gevoel completer, vollediger en veelzeggender dan Meeus kan en mag zijn. Maar, de combinatie van illustratie en tekst is absoluut noodzakelijk om het maximale plezier aan het geheel te beleven. Ik lees het als een scherpe satire die op andere wijze niet gepresenteerd kan worden. Dat zal ongetwijfeld aan mijn referentiekader liggen. Wie weet, kom ik naderhand tot een andere iconografische analyse.’

‘Zeg, waarom hebben Pechtold, Rutte en Buma geen piemel gekregen?’ vraagt Semanur, ‘zijn ze gender-neutraal denk je? Geen vlees en ook geen vis, hom noch kuit … ?’

‘Nou, niet overal moet altijd en per se een piemel in hoor,’ merkt Marieke droogjes op. ‘Van Rutte weten we niet of die wel of geen piemel heeft. Oppenheimer tekent hem vast niet voor niets achterstevoren, da’s nogal realistisch dubbelzinnig. Bovendien heeft Buma een druiper meegekregen. Even goed kijken naar ’s mans neus. De neus staat vaak symbool voor de piemel.’

Òhòòòh,’ zegt Semanur terwijl ze de hand voor de mond slaat, ‘dat gaat mij te ver Marieke. Die arme Buma heeft gewoon geen anti-griepprik gehaald. Vandaar die druipneus. En wat Rutte betreft, ben je heus in de war met Sodom en Gomorra, dat is Genesis 18 – 19 geloof ik. Òhòòò, neen hoor, die duiding schrappen we.’

‘Wat vinden jullie van het idee om deze prent van Ruben Oppenheimer als Kerstkaart te gebruiken?’ vraagt Ilham die binnen komt stuiven, enthousiast. ‘We zijn tot de slotsom gekomen dat de afbeelding een passende en actuele Kerstwens verbeeldt.’

‘Ooooohóóó’…?’ klinken Semanur en Marieke in koor, ‘we luisteren.’

‘Kijk, die drie gratiën kun je ook zien als Christus gekruisigd tussen de twee boeven. Die ikoon kent bijna iedereen. ‘ Ilham wipt van de ene voet op de andere, ‘nou, hier staat Rutte tussen Pechtold en Buma – drie figuren, dat wil zeggen: kabinet Rutte-III – terwijl ze van elkaar wegkijken. Waar kijken ze naar? Naar de appel van de Vrije Markt in neoliberale schil, want ze gaan natuurlijk gewoon op de ingeslagen weg verder. Dus de apocalyps komt steeds nijpender naderbij. De gevolgen van ruim dertig jaar neoliberaal slopen, worden nu steeds meer voelbaar: van bejaardenverwaarlozing, woningnood plus het onverantwoord klakkeloos binnen halen van tienduizenden nieuwkomers-met-een-niet-joods-gristelijke-achtergrond zonder adequate opvang- en inburgering-infrastructuur, via onderwijsverloedering en nu, als nieuwste stunt: de verkoop van schulden en woningen-inclusief-huurders. Er gaan meer van dit soort maatschappelijke naargeestigheden en cohesie-saboterende ontwikkelingen komen, want daar is het systeem van pseudo-privatiseringen en nep-verzelfstandiging immers op toegesneden. Aan iedereen hangt een prijskaartje en we kennen van alles de prijs maar weten van niets meer de waarde.’

‘Voeg de Fahnenflucht van PvdA’er Jeroen Dijsselbloem maar aan het roemloze rijtje toe,’  stelt Marieke voor. ‘Nep-parlementariërs en verlak-volksvertegenwoordigers die zich naar de Ruif ellebogen.’

Semanur met een somber gezicht: ‘Voeg de berichten over mishandeling van Nederlandse soldaten er ook maar bij. Als het waar is dan vind het een zoveelste eng symptoom van dit verloedering stimulerende systeem van ieder-voor-zich. Dit soort berichten hoorde ik vroeger over het Russische leger of desnoods het Amerikaanse, maar in Nederland ….. neen, dit is niet best. Van studenten kan ik het me desnoods nog een beetje voorstellen, dat zijn tenslotte pubers, maar het leger, daar zijn toch volwassen supervisors bij?! Met verantwoordelijkheidsgevoel en een beroepscode?’

Hear! Hear! Quod erat demonstrandum!

Ilham klapt in haar handen: ‘Kijk, zie je wel. Het wordt een pracht van een Kerstkaart!’

‘Hadden jullie nog ideëen voor die twee kruisfiguren in de achtergrond?

‘Jazeker,’ antwoordt Ilham, ‘die zijn qua betekenisgeneratie wel degelijk belangrijk. Kijk, links heb je Jesus Christ Superstar in de persoon van Jesse Klaver en rechts, tja, hoe je het ook wendt of keert: de collaborerende Gerrit-Jan Segers die met de neoliberalen meehuilt en dit kabinet mogelijk maakt. Petrus verloochent Jezus liefst drie (!) maal voordat de haan kraaide, nietwaar?’

‘Dat kraaien van de haan is trouwens ook weer een verhaal apart,’ merkt Marieke op, ‘gaan we hier niet verder op in, maar je zóu het – via Aristoteles – aan de niet-piemels kunnen relateren. Doen we dus niet.’

‘En de centrale figuur, die volgens deze exegese voor Jezus staat, heeft zijn rug naar ons, de kijker, toegekeerd,’ zegt Semanur op sombere toon. ‘Foei, ik raak er nu al helemaal in Kerststemming van zeg.’

‘De centrale figuur houdt qua compositie de drie personages op de voorgrond bij elkaar, maar ze zijn samen één,’ zegt Ilham, ‘de Drie-eenheid. Je moet de twee kruisen in de achtergrond zien als de twee boeven die Christus op Golgotha flankeren. Dus je krijgt twee maal drie. De twee kleine kruisen in de achtergrond komen terug in de twee personages – Pechtold en Buma – in de tekening op de voorgrond. Kijk naar de prent van de kruisiging in de Oberschönenfeld kerk en je ziet de vijf figuren terug.’

‘In totaal vijf boeven, waarbij de centrale boef op de rug wordt gezien,’ zegt Semanur terwijl ze grinnikt. ‘Of: de eerste vijf bijbelboeken, oftewel de pentateuch: Genesis, Exodus, Leviticus, Numeri en Deuteronomium. Daar kun je dan weer op doorborduren. Eindeloos.’

‘De centrale figuur is een nep-Christus, want er zijn op zijn rug geen sporen van geseling te zien. Niet gezegd dat Ruben Oppenheimer dit alles erbij heeft gedacht toen hij de illustratie bij het stuk van Tom-Jan Meeus maakte,’ zegt Marieke, ‘maar ik kan me het er allemaal wel bij denken. In ieder geval zou het een spannende Kerstkaart kunnen opleveren.’

‘Dat is inherent aan de culturele ballast die de meesten van ons nu eenmaal meetorsen,’ zegt Ilham. ‘Gabriel Metsu kan toen hij “Het zieke kind” schilderde onmogelijk hebben geweten dat zijn afbeelding tijdens de Duitse bezetting door “Goede vaderlanders” gebruikt zou worden als symbool van een vrij Nederland – de Nederlandse driekleur: rood-wit-blauw. Met oranje wimpel, het hemd van het kind.’

‘Daarbij: het zieke kind stond destijds evengoed voor bezet Nederland, natuurlijk,’ zegt Semanur. ‘Misschien zou je die prent nu ook gewoon kunnen gebruiken in die ziekelijke zin?’

‘Wonder boven wonder, wat hangt er aan de wand in het schilderij van Metsu?! Precies: een schilderij van Jezus aan het kruis! Alvast een vrolijke en gezegdende Kerst allemaal!’

 

 

 

 

New York Times: ‘When we manipulate politicians’ images to our own ends, we may feel powerful — but are we?

 

 

 

 

Tags: , , , , , , , , , , ,

Worden ramp-constructies de nieuwste en hotste hype voor geëngageerde, avantgardistische, kunstkenners?

‘Die ingestorte BAM-garage in Eindhoven ziet er een stuk sensationeler uit dan dat nog-niet-ingestorte prozaïsche betonblok van de Erasmus. Veel sexyer ook,’ vindt Taco. ‘Zou de BAM bouwadviezen hebben ingekocht bij Beatrix Ruf en Fatima Elatik? Ze werken toch allemaal – vanwege het rendement, inclusief de verstoven aansprakelijkheid – met onder-onder-onder- …… onder-aannemers, die uiteindelijk in Nergenshuizen blijken te wonen? Dat op zich vind ik al een proeve van virtuoos Kunst-en-Vliegwerk. Financiële constructies? Ze draaien er hun hand niet voor om hoor. Kijk maar naar de financiële constructies van de bankiers: allemaal flinterdunne revolutiebouw. Hier spreken we niet meer over metaforen.’

‘Dat zou me niet verbazen,’ meent Hadewych, ‘uiteindelijk is zo’n constructie in welke staat of vorm dan ook te verkopen als Kunst. De massamens slikt alles. Dus waarom zo’n ingestorte garage niet framen als een performance die de broze, flinterdunne, vergankelijkheid uitbeeldt? Onze pensioenen verdampen tenslotte ook waar we bij staan, zonder dat we er ook maar iets aan kunnen doen! Als voorheen zo solide pensioenfondsen instorten, waarom dan niet betonnen monstergebouwen?’

‘Als ze Rem Koolhaas zo gek krijgen om er zijn naam aan te verbinden, dan schiet de prijs van de puinhoop vast met sprongen omhoog,’ meent Semanur met een brede glimlach. ‘Het valt me eigenlijk een beetje tegen dat “men” dat nog niet bedacht heeft. Aan zo’n Erasmus-ruïne kun je bijvoorbeeld het economische concept van “creatieve destructie” verbinden en daarmee quasi-kunstzinnig spelen. Wie weet nog wat Kunst is? Wedden dat je er veel euro’s mee kunt scoren? Het concept alleen al. Moet ik het trouwens patenteren? Straks wordt mijn concept nog gejat door meneer Cor Zadelhoff of meneer Harry Mens.’

‘Het moet beslist iemand als Koolhaas zijn,’ meent Hadewych, ‘want een Jeff Koons bijvoorbeeld zou te conventioneel zijn, dat zou niet genoeg schokken en dus een veel lagere prijs scoren. Creatieve destructie is mooi, vind ik, want dat heeft Beatrix Ruf met de reputatie van het Stedelijk Amsterdam tenslotte ook gedaan en de Amsterdamse politie die de peperdure adviezen van Fatima Elatik inkocht idem dito voor wat betreft de reputatie van de Amsterdamse Hermandad. Destructief, natuurlijk, maar zet er gewoon creatief voor – creatief destructief – en klaar is kees. Kan ik even 100.000 euri – ex btw –  vangen voor dit creatieve concept?’

‘Als er heuse doden bij zo’n instorting vallen misschien?’ suggereert Taco en hij voegt eraan toe: ‘Ik zeg dit niet hoopvol hoor, maar puur vanuit het rendement bekeken. De bouwers van BAM blijven natuurlijk (b-)a(m-)noniem, en dat is best jammer, want je zou er een complete soap van kunnen maken, waar veel geld aan verdiend kan worden.’

‘Ach jongens,’ zegt Hadwych zuchtend, ‘scherp geprijsd bouwen, scherp geprijsd zorg leveren, scherp geprijsd belasting innen, scherp geprijsd onderwijs leveren, scherp geprijsd dit en scherp geprijsd dat. Uiteindelijk blijkt alle goe-koop duurkoop. Maar wanneer je het commercieel uitbaat, valt ook daar grof geld aan te verdienen.’

‘Al zijn de rendementen nog zo snel, de verruïnering achterhaalt ze wel,’  rijmelt Semanur.

‘Nou, zeker, beunhazerij is big business, een neoliberale Kunstvorm in zichzelf,’ zegt Taco handenwrijvend, ‘ik zou er een complete lijn bij kunnen verzinnen, van een wiegje in de vorm van een bekende rampconstructie, een doodskist als ruïne, die snel ecologisch afbreekbaar is, tot en met een urn vanuit hetzelfde concept vormgegeven. Goed marketen, en dan een compagnonschap of vennootschap met een crematorium-keizer of -koning …? Kassa!’

‘Jongens, zullen we de scheve toren van Pisa alvast claimen in dit kader?’ vraagt Semanur enhousiast,’daar komt alles in samen: een futuristische ruïne, die meteen zinderend actueel is wanneer we de Italiaanse economie erbij betrekken en het Project Europa, een viagra-reclame die naargeestig aftands is, maar nog steeds scabreus wil zijn, en nog veel meer!’

Hadewych lacht als ze zegt: ‘Hoeveel truttige pompeuze bruidstaarten zijn er niet gemodelleerd naar de scheve toren van Pisa? Wat een morbide symboliek, maar wel ontzettend hilarisch.’

‘Dan moeten we snel zijn,’ meent Taco, ‘want straks gaat Silvio B. met dit idee aan de haal!’

Semanur komt binnen met de laptop van Sam en roept: ‘Jongens, moet je dit zien, dit is echt te gek. Kostelijk – of diep tragisch, net hoe je het beziet. Er gaan drie hoogleraren onderzoek doen naar de praktijken van Beatrix Ruf! Kassa!’

‘Helemaal niet zo slecht bedacht van de managers van het Stedelijk,’ zegt Hadwych met een scheve grijns. De publiciteit die dit genereert, zullen ze bij de prijs van dat zogenaamde expertise-onderzoek hebben ingecalcueerd denk ik. Zo maak je dus van een moreel moeras een goudmijntje. Neen, dit is best kien bekeken.’

‘Een klassiek voorbeeld van de vlucht naar voren,’ meent Semanur. ‘Als je ergens veel geld voor neertelt, dan moet het wel kwaliteit bezitten. Of het nou om “kunst” gaat of om “advies” en expertiserapporten. Kunnen ze bij het Stedelijk voor de respectieve honoraria en gouden handdrukken niet beter een mooi kunstwerk kopen?’ vraagt ze.

‘Nou, dan moet je toch eerst weten wat een beetje echte Kunst is,’ zegt Hadewych, ‘en precies daar laboreert deze meute aan.’

‘Ik vermoed zelfs dat Beatrix deze act in samenspraak met de museummanagers heeft bedongen,’ suggereert Taco. ‘Met drie maanden salaris was ze vast niet tevreden. Ze wil meer en dat willen de managers van het Stedelijk ook, dus bedenken ze deze move. Immers: wanneer je drie hooggeleerde experst inhuurt die voor duur geld gaan koekeloeren en roeren in de stront, dan plak je cachet aan de soap. Geef die mevrouw toch gewoon die drie maanden salaris en Schluss mit der Scheiserei! Ga gewoon aan het werk, gooi je snobisme op de mestvaalt en kijk voortaan beter uit je doppen.’

‘Het geld klotst daar in Amsterdam hoogstwaarschijnlijk tegen de wanden,’ zegt Semanur met een zucht, ‘het kán gewoon niet op.Ik zie het al voor me. De komende grote klapper van het Stedelijk wordt vast een tentoonstelling rond oom Dagobert Duck en zijn familie in een Andy Warhol verpakking van Christo.Titel: soepzooitje op zijn Amsterdams.’

 

 

 

Escher – waterval

http://www.cs.technion.ac.il/~gotsman/Escher/Images/Escher/waterfall.jpg

Escher – trappenhuis

http://www.vijftigplusser.nl/forum/userpix/3685_escher_1.jpg

Rem Koolhaas – gebouwen

https://www.google.nl/search?q=rem+koolhaas+gebouwen&oq=rem+kool&aqs=chrome.3.0j69i57j0l4.6999j0j1&sourceid=chrome&ie=UTF-8

Bamm Bamm

Jeff Koons

 

 

 

 

 

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Schuldig en ongelijkwaardig. Bordewijk blijft boeiend

‘Mevrouw Beatrix Ruf is niet failliet, moreel niet en financieel ook niet. Ze treedt enkel terug als directeur en krijgt gewoon drie maanden salaris doorbetaald. De tokkies, schlemielen, ellendigen (deplorables), die door een incassobureau worden uitgemolken daarentegen zijn zowel moreel als financieel failliet, dat is het verschil en daarom vind ik die Volkskrant-pagina op de site van afgelopen 17 oktober zo treffend,’ zegt Ilham, terwijl ze de afbeeldingen op haar scherm laat zien.

‘Mevrouw Ruf heeft zich schuldig gemaakt aan belangenverstrengeling en door haar positie “geld geschapen” bijvoorbeeld doordat schilderijen in prijs stegen wanneer zij ze in haar museum ophing en tentoonstelde,’ zegt Semanur, ‘ Bas Heijne beschrijft dit krankzinnige mechanisme heel leesbaar in zijn column “Kunstschandaal.” Het aardige vind ik dat het zelfs woord “schandaal” in deze context duizend procent neoliberaal is qua betekenis. Ik bedoel: Édouard Manet veroorzaakt in 1863 een kunstschandaal met zijn schilderijen Déjeuner sur l’herbe en Olympia en mevrouw Ruf veroorzaakt een schandaal dat volledig wordt afgemeten langs de monetaire maatstaf. Niks Kunst, gewoon particulier winstbejag. Beangstigend, benauwend.’

‘Ja, de twee krantenartikelen met de afbeeldingen laten de onoverbrugbare kloof overduidelijk zien tussen het precariaat, de ellendigen, de tokkies en Ons Soort Mensen (OSM) tot wie mevrouw Ruf wordt gerekend,’ zegt Ilham. ‘Daarom worden aan mevrouw Ruf ettelijke artikelen in diverse kranten gewijd, terwijl de tokkies het – zover ik weet – met een obligaat stukje in de Volkskrant moeten doen. Geen deurwaarder of incassobureau voor Beatrix Ruf. Stel je voor zeg. Die dame gaat tenslotte over Kunst en haar gedrag past helemaal in het neoliberale tijdsgewricht met zijn motto: wees ondernemer van je eigen leven. Mevrouw Ruf verkeert in de positie dat ze dat kan, terwijl de tokkies die door het incassobureau worden uitgemolken natuurlijk nooit in die positie zullen kunnen komen. Beatrix Ruf blijft solvabel, de ellendigen, de tokkies, uiteraard niet.

Wat zeg ik?! Beatrix Ruf pleegt performance art. Ik zou er niet raar van opkijken als ze naderhand een nota indient voor haar Rel-als-Kunstwerk. Tegenwoordig kun je het zo krankzinnig niet bedenken. De rijken hebben geld te veel en de tokkies kunnen sappelen wat ze willen, maar ze zijn en blijven de gesjochte klos en eeuwige dupe.’

Semanur glimlacht als ze zegt: ‘Tokkies kúnnen niet eens failliet gaan. Daar hebben ze te weinig geld voor. Ze blijven levenslang in de schuldsanering – als afschrikwekkend voorbeeld? om de rest in het gareel te houden? – en de enige uitweg is vermoedelijk zelfmoord. Al die journalisten die de staf breken over het gedrag van mevrouw Ruf, laten niet na in een moeite door te expliciteren dat zij niet van de straat zijn en noemen namen van “kunstenaars” totdat je er ziek en misselijk van wordt: zij weten waarover ze het hebben. Zij behoren tot OSM. Grappig en naargeestig tegelijk, vind ik het. Iemands identiteit, status en prestige, opgehangen aan de mate waarin zij aan de juiste name dropping kan doen.’

‘Hoe zou Jacoba Katadreuffe uit Bordewijks roman “Karakter” tegen een mevrouw Ruf aankijken, vroeg ik me af,’ zegt Ilham, ‘ik moest aan Joba Katadreuffe denken, omdat die kunst maakt met haar handen en een divankussen borduurt waarvoor zij 15 gulden krijgt van de winkel die het kussen binnen een uur verkoopt voor 40 gulden. Dat vind ik net zo goed een schandaal, maar okay, je je kunt erover twisten. Joba was gewoon niet zo gehaaid en slim om een percentage van de verkoopprijs te bedingen. Eigen schuld dikke bult, had ze maar beter moeten weten.’
Ze leest voor uit Bordewijk: ‘ “Ze ging naar een winkel van kunstnaaldwerk, waarvan de eigenares haar haar arbeid dadelijk afkocht voor een groot divankussen. Ze ontving vijftien gulden, de gevraagde som, en kreeg bovendien het verzoek terug te komen als ze iets nieuws had. Het kussen lag een middag geprijsd in de étalage voor veertig gulden. Het was binnen enkele uren verkocht. Deze tijd, vlak na den oorlog, bracht groote opleving in het land, er was naar werken van kunst groote vraag en de prijzen waren hoog.” Ze zucht. En zegt: ‘Onnozele Joba Katadreuffe. Dit overkomt Beatrix Ruf nooit! Mevrouw Ruf behoort altijd tot de winnaars.’

‘Als ik dit Volkskrantartikel van Staalduine lees, knijpt mijn keel dicht, want het is de dood in de pot,’ zegt Semanur terwijl ze voorleest: ‘ “Voor een verbod op de doorverkoop van schulden pleiten de toezichthouders nog niet. De ACM [Autoriteit Consument & Markt ] vindt dat een zaak voor de politiek. De AFM [Autoriteit Financiële Markten ] is niet per se tegen het doorverkopen van kredieten, omdat niet elke verhandelde schuld in handen komt van een omstreden incassobureau.” ‘ze kijkt op, ‘Hier lusten de honden toch geen brood van? Het kalf moet eerst vele malen zijn verdronken alvorens men misschien de put gaat zoeken waarin dat gebeurde.’

Ilham zegt: ‘ Deze twee instanties zien het wel, maar ze menen dat “de politiek” het moet aanpakken, en daar hebben ze niet helemaal ongelijk in.’ Ze leest voor: ‘ “ Als banken, webwinkels en andere bedrijven hun vorderingen niet zelf willen opeisen bij wanbetalers, kunnen ze die doorverkopen aan een incassobureau. Dan hoeven ze niet achter de schuldenaren aan en zijn ze in één keer van hun probleemkredieten af. In ruil betaalt het incassobureau een fractie van het bedrag aan uitstaande vorderingen.
De Autoriteit Consument & Markt (ACM) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM) vinden dit een zorgelijke ontwikkeling. Volgens de toezichthouders leidt de schuldenhandel tot uitwassen. Incassobureaus die voor eigen rekening wanbetalers achter de broek zitten hebben er nog meer belang bij hard op te treden dan incassobureaus die in opdracht van anderen schulden innen. Elke schuld die onder druk wordt voldaan, draagt dan immers bij aan hun winst.”
Het wachten is nu op het inhuren door incassobureaus van Joego’s die ledematen gaan breken van schuldenaren die hun schulden niet betalen. Het zal niet lang duren of schulden worden verkocht aan buitenlandse schuldeisers. Alles is vandaag de dag immers als commodity vermarktbaar? Geen rooskleurig toekomstbeeld, maar deze politici hebben geen visie, dus van hen hoef je geen effectief beleid op dit gebied te verwachten.’

‘Stel een Russische oligarch, Arabische sheikh of de Israelische Mosad, koopt Nederlandse schulden en zet de schuldenaren onder druk om sabotagedaden te verrichten, of om te spioneren? Wat let zo’n schuldenaar? Waarom zou zij loyaal zijn aan een land, een maatschappij, die haar via haar schuld versjachert? Alleen de prijs telt, iedere waarde is er tussenuit geknepen. Intussen blabberen, beuzelen en bazelen deze politici uit volle borst over Mensenrechten, Veiligheid en de Verlichting,’ zegt Semanur, ‘als je nog niet genoeg bewijs hebt dat deze politici óf er niets van snappen, óf dat deze maatschappij ze geen lor kan schelen, dan is deze ontwikkeling bij het Amsterdamse Stedelijk een zoveelste ijzersterk bewijs daarvoor, dunkt mij.

Belangenverstrengeling komt trouwens overal in deze neoliberale maatschappij voor. Bij politici niet op de laatste plaats. De pseudoprivatiseringen van publieke diensten en goederen zijn er voor gemáákt, ze zijn er op toegesneden! Een museum, dat wordt afgerekend op financiële WINST!? Terwijl jij en ik er niet eens in kunnen vanwege de prohibitief hoge entreegelden?! Om je te bescheuren toch? Dat al die labbekakken met uitgestreken smoelen blijven wauwelen over de betekenis van KUNST! Weten zij veel.’

‘Bordewijks verhaal is boeiend zeg,’ zegt Ilham enthousiast, ‘ik ben het gaan lezen op aanraden van mentor X die een paar verbanden legde tussen de roman en deze twee actuele nieuws feiten. Nooit van het boek gehoord. Schande! Wat vind je van X’s observatie dat deurwaarder Dreverhaven zijn eigen nemesis (wraaknemer) creëert door zijn huishoudster Joba Katadreuffe te overweldigen (Joba zelf noemt het geen verkrachting en veracht zichzelf daarom!) en bij haar zijn bastaardzoon Jacob Katadreuffe te verwekken. Nota bene: Dreverhaven begaat zijn daad terwijl hij ziedend is vanwege een nederlaag die hem naar zijn idee is bezorgd door een advocaat: “ Dan werd in den avond de brief bezorgd, het eerste en eenige geschrift, en hij had er geen vat op. Uitmuntend geredigeerd, daarachter moest wel een advocaat steken. Dreverhaven kwam thuis, inwendig ziedend, en in een woede die hij verborg maakte hij zich meester van het meisje Joba Katadreuffe. Het meisje was niet van een aard om te bezwijken, zij had een sterken wil, maar zij was een meisje. Wat haar gebeurde was op de grens van een overweldiging, het was het niet geheel, en zij beschouwde het ook niet zoo.”
En wat gebeurt: de bastaard Jacob Katadreuffe wordt óók advocaat en overwint zijn natuurlijke vader, de deurwaarder Dreverhaven!
Tegenwoordig gaat Bordewijks roman Karakter over verliezers en winnaars, vroeger misschien over vaders en zonen of de strijd tussen mannen en vrouwen. Hoewel, toen volgens Bordewijk misschien eigenlijk ook al niet over vaders en zonen, want Dreverhaven geeft er geen zier om dat Kadreuffe zijn zoon is. Hij wil alleen altijd winnen. Vermoedelijk heeft Bordewijk daarom van Katadreuffe een bastaard gemaakt, een niet-echte zoon, niet door een contractuele verbintenis beschermd, anders zou de receptie van zijn roman wellicht te negatief uitpakken.’

Semanur: ‘Bordewijk sneert net zo goed naar advocaten, dunkt mij. Ironisch vind ik dat hij Katadreuffe rond Kerstmis ter wereld laat komen: Jacob Katadreuffe als Jezus, de Verlosser. “Vergeef ons onze schulden, gelijk ook wij vergeven onze schuldenaren.” Zie je ook hoe Joba weigert Dreverhaven zijn schuld in te laten lossen, doordat ze zijn cheques retourneert en weigert met hem te trouwen? Dat is dubbelop wraak nemen, vind ik. In die tijd was dit nog effectief gedrag, omdat er waarden en normen golden die tegenwoordig helemaal zijn geërodeerd.’

“Nou, als je het zo framet dan maakt Bordewijk een cynische persiflage op de Heilige Familie,’ zegt Ilham, ‘want over de echte vader van Jezus is ook het nodige te doen. Als Dreverhaven gelijk aan God is, dan is hij een zeer mensonvriendelijk heerschap. Joba weigert haar zoon Jacob te echten, maar desondanks lijkt de zoon qua karakter, aard, op de vader. De zoon spijkert de vader aan het kruis. Bordewijk bedrijft, op deze manier gelezen, een heerlijke blasfemische parodie! Blijkt nature toch sterker dan nurture?’

‘Precies,’ beaamt Semanur, ‘daarom kan en wil Joba ook niet met God trouwen, want dan is God God niet meer en haar zoon dus niet de zoon van God. Jacob Katadreuffe kan alleen echt zijn als hij niet ge-echt is. Net als de onechte prijzen van de schilderijen die mevrouw Ruf in het Stedelijk hangt om de echte prijzen te overtreffen. Dure schilderijen = echte Kunst. Pure windhandel. Handel in tulpenbollen. De handel in schuldcertificaten van particuliere schuldenaren, die momenteel in de kinderschoenen staat, zal ongetwijfeld eveneens ontsporen door winst- en rendementsbejag. Daar komt maatschappelijke ellende van en de politici vragen zich dan opnieuw in alle toonaarden af hoe het toch kon gebeuren en geven natuurlijk de Markt de schuld. De Markt moet er volgens hen immers voor zorgen dat ons leven in de juiste banen wordt geleid? Terwijl dit alles volkomen onnodig is, want bij schuld hebben beide partijen schuld: de schuldeiser had moeten uitkijken aan wie zij geld leende en de schuldenaar moet afwegen of hij dat geld echt nodig heeft om het te willen lenen en dus een schuld aan te gaan. Nu wordt alles op het bordje van de schuldenaar geschoven in de naam van “vrijheid van contract” en vrije marktwerking. Enfin, lees het betoog van Lazzarato.’

‘Alleen een niet geëchte zoon kan de schulden van ons allemaal delgen door aan het kruis te sterven, neen, deze zoon spijkert zijn vader aan het kruis. Wow!’, zegt Ilham, ‘Dit boek is spannend, als je het leest met veronachtzaming van de canonieke kaders en wetten der conventie. Iconoclastisch. Prachtig.’

Semanur: ‘Joba kan Dreverhaven weerstaan doordat ze hem weigert een morele schuld af te kopen met geld of te delgen middels een huwelijkscontract. Joba manifesteert zich als een soort Maria. De omkering is ook fraai: zij stoot haar zoon van zich en niet zoals bij de bijbel-Jezus, de zoon die zijn moeder verloochent, want hij is immers Gods zoon. Dreverhaven blijkt een corrupte man, de “beul der armen” die zijn soortgenoten terroriseert wanneer ze als schuldenaren aan hem zijn overgeleverd. Dreverhaven zoekt de dommen (zalig zijn de armen van geest?) als slachtoffer uit, een sadistische tiran. Dreverhaven neemt tokkies te grazen, losers die hun rechten niet kennen en geen brief kunnen schrijven aan de burgemeester of de koning, om hun beklag te doen. Kortom: de ellendigen, les miserables, the deplorables.
Dit soort gedrag kunnen we in de toekomst natuurlijk ook hier veel meer verwachten dan nu al het geval is, want de menselijke natuur verandert niet zo rap. Dus moet je als politici geen kaders scheppen waarin zich de nare kanten kunnen manifesteren en uitgeleefd worden.’

Ilham: ‘Ik ga Bordewijks “Karakter” lezen met Lazzararato en Michel Foucault erbij. Wedden dat mijn pupillen dol enthousiast raken?’

Bas Heijne: ‘Kunstschandaal’   NRC 14 oktober 2017

https://www.nrc.nl/nieuws/2017/10/14/kunstschandaal-13481113-a1577263

Jochem van Staalduine: ‘Incassobureaus kopen schulden op om ze daarna met harde hand te innen’  Volkskrant 17 oktober 2017

https://www.volkskrant.nl/economie/incassobureaus-kopen-schulden-op-om-ze-daarna-met-harde-hand-te-innen~a4522075/

Ko van ’t Hek: ‘Musea worden door het kabinet misbruikt voor de Nationale Identiteit’   Trouw 17 oktober 2017

https://www.trouw.nl/opinie/musea-worden-door-het-kabinet-misbruikt-voor-de-nationale-identiteit~aea28b9b/

Maurizio Lazzarato (2011/2012): The making of the Indebted Man. An Essay on the Neoliberal Condition  /  ISBN:  978 – 1 – 58435 – 115 – 3  / Cambridge, Mass. & London: MIT Press

http://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/0268580914544435c?journalCode=issa

http://www.beleggenmetkennis.nl/Tulpenmanie.html

Bordewijks roman Karakter is op de site van dbnl te lezen in de uitgave van 1938

F. Botero  https://nl.wikipedia.org/wiki/Fernando_Botero

F. Rops   https://nl.wikipedia.org/wiki/F%C3%A9licien_Rops

 

 

 

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,