RSS

Het advies van Balzacs Vautrin en Thomas Piketty

06 nov

Jerry Mager,
gepost op WorkInProgress – 2014 nov. 06,07

‘Against political tyranny and injustice Revolution is a weapon. But what counsels of hope can Revolution offer to sufferers from economic privation, which does not arise out of the injustices of distribution but is general? ….
The bankruptcy and decay of Europe, if we allow it to proceed, will affect every one in the long-run, but perhaps not in a way that is striking or immediate.’
John Maynard Keynes (1920:277): The economic consequences of the peace

Ik wil het niet pikken
Maar ik weet niet hoe
Dat gevoel maakt me treurig
En mateloos moe
Ik wil het niet pikken
Maar ik krijg het zuur
Ze sturen je toch van de kast naar de muur
Ze sturen je toch van de kast naar de muur
Cornelis Vreeswijk – Ik wil ‘t niet pikken

In zijn Capital in the 21st Century wijdt Thomas Piketty nogal wat woorden aan de boef Vautrin, een personage uit Vader Goriot van Balzac. In hoofdstuk 7 citeert Piketty (239-40; ik verwijs naar de Engelse uitgave) een lange passage uit Balzac, waarin Vautrin de jonge, arme, edelman Eugène de Rastignac ervan probeert te overtuigen dat hij veel beter een rijke erfgename aan de haak kan slaan, dan inzetten op nijver studeren en hard werken om later een inkomen te verwerven.
Zelfs indien Rastignac na lang ploeteren een succesvolle jurist zou worden dan nog zou hij volgens Vautrin nooit kunnen hopen een inkomen te scoren dat zelfs maar in de buurt zou komen van het inkomen dat het kapitaal van Victorine zou opleveren.
Eugène heeft zeker oren naar Vautrins advies, maar hij is niet bereid tot een moord om zijn doel te bereiken. Want om Victorine van de erfenis van haar vaders fortuin te verzekeren, dient eerst haar halfbroer uit de weg geruimd te worden. Vautrin is bereid die klus te klaren, maar Rastignac vindt een moord te ver gaan.

Het boosaardige element in deze plot is de moord, niet het huwen-omwille-van-geld.

Piketty komt uit zijn boek naar voren als een sympathieke persoon, een econoom met gevoel voor humor en understatement, die het hart op de juist plaats heeft en er morele principes op na lijkt te houden. Dat maakt hem – zeker als romanpersonage – tegelijk ook ietwat naïef. Maar schijn kan bedriegen, en dat maakt Capital in the 21st Century toch weer de moeite waard.
Weliswaar beweert Piketty op pagina 241 dat Vautrins filosofie vandaag de dag geen opgeld meer doet, omdat de wereld is veranderd: ‘Today, even though all sorts of inequalities have reemerged, and many beliefs in social and democratic progress have been shaken, most people still believe that the world has changed radically since Vautrin lectured Rastignac’, maar volgens mij gelooft hij daar niets van en debiteert hij louter politiek correcte teksten in dienst van de humor. goriot-poster

Piketty: Want, wie zou vandaag de dag een jonge rechtenstudent aanraden zijn studie te staken en de strategie van een crimineel te volgen om vooruit te komen in de wereld? Er zullen best situaties denkbaar zijn dat iemand er verstandig aan doet om de kans op een grote erfenis niet te versmaden, maar …… in het overgrote deel van de gevallen zal het niet alleen moreel de voorkeur verdienen om te vertrouwen op studie, werk en succes in je werk, maar biedt dat ook de grootste zekerheid (‘ In the vast majority of cases, however, it is not only more moral but also more profitable to rely on study, work, and professional success.’).
Ik kan me niet voorstellen dat Piketty hier zijn lachen heeft kunnen houden en dit echt gelooft. Dat hij zulke dingen schrijft, draagt naar mijn overtuiging enorm bij tot het succes van zijn boek: hij beschrijft hoe rotzakken rijk worden, maar raadt meteen iedereen met klem af net zo te werk te gaan als de rotzakken. Althans, wanneer je niet in de positie verkeert waarin je dat ongestraft kunt flikken en er mee wegkomt.
Lees zo’n zin als deze (241) eens: ‘Indeed, Vautrin’s lesson to some extent ceased to be valid in twentieth century Europe, at least for a time’; tot op zekere hoogte en tenminste voorlopig. Om te smullen. Wat zou er in het Frans staan?

Waarom sappelen als wetenschapper, als je met veel minder moeite hun baas (manager) kunt zijn?
Vautrins advies aan Rastignac is namelijk helemaal van deze tijd, wanneer je het aanpast aan de tijdgeest: word manager en/of ga de polletiek in! Zou Balzac dit verhaal nu hebben geschreven, dan zou Vautrins advies aan Eugène de Rastignac luiden: maak je studie desnoods af, maar zorg er zo vroeg mogelijk in je leven voor dat je je bij alles richt op of manager worden, of de politiek ingaan (rechten is daarvoor een geschikte studie, want in Balzacs tijd bestond vakken als management en bestuurskunde nog niet).
Dat betekent dat je al tijdens je studententijd moet beginnen met netwerken, lid moet worden van de juiste verenigingen en clubs en je inwerken bij bepaalde coterietjes en kongsi’s. Je wordt namelijk vooral rijk door en via je kennissen en niet meteen vanwege je kennis. Want, zo pepert Vautrin het Rastignac in, zonder kruiwagens ben je ook met een dure en degelijke opleiding nog helemaal nergens. Met hard en eerlijk werken alleen kom je er niet. De vette benoemingen en profijtelijke posten worden namelijk onderling verdeeld door de leden van het establishment.

Dat de outlaw Vautrin zo wereldwijs blijkt, is niet verwonderlijk. Vautrin komt uit een andere biotoop, een andere wereld, hij staat als het ware buiten de beschaving. Hij is tevens ‘ervaringsdeskundige’.
Vautrin is vergelijkbaar met Magwitch uit Dickens’ verhaal ‘Great Expectations’. Ook in het verhaal van Dickens spelen erfenissen en opleiding een belangrijke rol. De ‘scholing’ van Pip komt neer op ‘getting an education’ d.w.z. Pip leert zich gedragen zoals dat in gegoede kringen betaamt en hij moet de juiste relaties en contacten opdoen – en t.z.t. een rijke erfgename trouwen.

Manager en beroepspoliticus, dat zijn tegenwoordig immers de meest profijtelijke ‘beroepen’ met uitgelezen kansen voor een handige jongen of slimme meid met een gelikte effectieve ‘performance’ om relatief snel een flink fortuin bij elkaar te scharrelen.

Piketty beweert dat ook, maar verspreid over het hele boek, zeer bedekt en uitermate impliciet. Joan Holloway

Lees bijvoorbeeld in ‘Capital’ de paragrafen over ‘The Illusion of Marginal Productivity ‘ (330-333), direct gevolgd door The Takeoff of the Supermanagers: A Powerful Force for Divergence (333-335; de obscene salarissen zijn bijna alleen vanuit ‘politieke’ posities te verklaren), ‘meritocratisch extremisme’ (416-418; meritocratie lees ik bij Piketty veelal in de betekenis van kleptocratie) en de paragraaf onder het bijna retorische kopje: ‘Do Educational Institutions Foster Social Mobility?‘ (484-487). Nou neen, niet zondermeer, je moet weliswaar voor veel geld formeel een diploma en titel kopen, maar dat is pas het begin en nog niet het halve werk. Zonder kruiwagens ben je met je opleiding en CV vervolgens nog nergens.

Piketty heeft het niet alleen maar over Franse (en Engelse) klassieken. Zo pakt hij in de paragraaf ‘The Society of Petits Rentiers’ (418) diverse Amerikaanse TV-series kwalificerend bij de kladden.
Ook aardig vind ik dat hij het bij de serie Mad Men (156), over een reclamebureau met de naam ‘Sterling Cooper’, alleen heeft over de overname door deftige Engelse aandeelhouders. Geen hint aan de zeepbellenblazerij waarmee het bureau miljoenen bijeen raust. Als je een toepasselijke metafoor voor zeepbellen zoekt, dan zit je bij Mad Men goed.

Ik herlees Capital momenteel met veel plezier en ik ben benieuwd welk lot het boek en de auteur zijn beschoren.

Tip:
vergelijk de dochters van Vader Goriot onder andere met de dochters van Shakespeares King Lear [Zie o.a. Jonathan Dollimore (1984): Radical Tragedy: Religion, Ideology and Power in the Drama of Shakespeare and his Contemporaries – i.h.b. hfst. 12: 189-203 / Chicago / ISBN: 0-226-15538-2] Lees bijvoorbeeld Ayn RandsAtlas Shrugged en bekijk de personages met hun filosofieën door Piketty’s bril.

Lezen:

Thomans Piketty (2014): Capital in the 21st Century / Cambridge, Mass. – London: Beknap Harvard U / ISBN: 978-0-674-43000-6

Robert M. Solow (april 2014): Thomas Piketty Is Right – Everything you need to know about ‘Capital in the Twenty-First Century’
http://en.wikipedia.org/wiki/Robert_Solow
http://www.newrepublic.com/authors/robert-m-solow

John Maynard Keynes (1920): The economic consequences of the peace / London: Macmillan; de tekst is vrij te lezen via Project Gutenberg –http://www.gutenberg.org/cache/epub/15776/pg15776.txt

Lezenswaardig zijn hoofdstuk 1 en hoofdstuk 6 tot het eind van het boek. Denk aan de situatie waarin ‘het Project Europa’ zich momenteel bevindt. Bijna griezelig, uncanny, unheimisch, hoe Keynes het lijkt te voorvoelen. Keynes (4) verwijst naar romans van Thomas Hardy (The Dynasts) en Leo Tolstoi (Oorlog en vrede).

Cornelis VreeswijkIk wil ‘t niet pikken  http://www.songteksten.nl/songteksten/60825/cornelis-vreeswijk/ik-wil–t-niet-pikken.htm  –   http://www.youtube.com/watch?v=hvzi_vidAdQ

mad-m-peggy-heinz

Interessant in dit verband:

Inside Job uit 2010 geregisseerd door Charles H. Ferguson over de financiële crisis die ontstaat aan het einde van van het eerste decennium van de 21e eeuw. De film gaat volgens Ferguson over “de systematische corruptie van de Verenigde Staten door de sector financiële dienstverlening en de gevolgen van die systematische corruptie.”    http://nl.wikipedia.org/wiki/Inside_Job

Jeff Madrick (sept. 2014): Seven Bad Ideas: How Mainstream Economists Have Damaged America and the World / Alfred A. Knopf. / ISBN 10: 0307961184 – ISBN 13: 9780307961181 (hbk)   http://en.wikipedia.org/wiki/Jeff_Madrick

Review door Paul Krugman in de NY Times van 25 september 2014  http://www.nytimes.com/2014/09/28/books/review/seven-bad-ideas-by-jeff-madrick.html?_r=0

Paul Krugman over Madricks boek: ‘Adam Smith used the phrase “invisible hand” only once in “The Wealth of Nations,” and he probably didn’t mean to say what most people now think he said. But never mind: Today the phrase is almost always used to mean the proposition that market economies can be trusted to get everything, or almost everything, right without more than marginal government intervention.
Is this belief well grounded in theory and evidence? No. As Madrick makes clear, many economists have, consciously or unconsciously, engaged in a game of bait and switch. On one side, we have elegant mathematical models showing that under certain conditions an unregulated free-­market economy will produce an efficient “general equilibrium,” in the sense that nobody could be made better off without making anyone worse off.
Yet as Madrick says, these assumed conditions — including the assumption that people “are rational decision makers, and that they have all the price and product information they need” — are manifestly not met in practice. What, then, do the elegant models tell us about the real world? ‘

Jeff Madrick: Innovation: The Government Was Crucial After All / NYRoBooks,  April 24, 2014    http://www.nybooks.com/articles/archives/2014/apr/24/innovation-government-was-crucial-after-all/

Paul Krugman: Why Weren’t Alarm Bells Ringing? NYRoB, october 23, 2014 / review van Martin Wolf: The Shifts and the Shocks: What We’ve Learned—and Have Still to Learn—from the Financial Crisis.

‘[R]eal democracy and social justice require specific institutions of their own, not just those of the market, and not just parliaments and other formal democratic institutions.’
Piketty (2014:424): Capital

 

 
Leave a comment

Posted by on november 6, 2014 in geld, leuke dingen voor de mens, literatuur

 

Tags: , , , , , , ,

Comments are closed.